Waarom het trauma van de Falklandoorlog opspeelt bij het Argentijnse voetbal

"Het is maar een potje voetbal, we moeten sport en politiek niet met elkaar vermengen", zei bondscoach Scaloni voorafgaand aan het duel tegen aartsrivaal Engeland. Scaloni wilde vooral geen olie op het vuur gooien in een rivaliteit die bol staat van politiek en nationale trauma's.

Na afloop liepen zijn spelers echter met een spandoek op het veld met de boodschap: Las Malvinas son Argentinas (De Falklandeilanden zijn Argentijns, red.). Het laat zien dat het nationale trauma van de Falklandoorlog nog altijd niet verwerkt is.

Vormend onderdeel natiestaat

Het conflict om de Falklandeilanden heeft zijn wortels in de negentiende eeuw. Na de Argentijnse onafhankelijkheid van Spanje in 1816 werden al gauw de Britten dominant in Zuid-Amerika. In 1833 namen de Britten bezit van de Falklandeilanden, strategisch gelegen op zo'n 460 kilometer van de Argentijnse kust en de toegangspoort tot Antarctica, en hebben het nog altijd in bezit.

"De Engelsen gedroegen zich als de nieuwe koloniale overheersers", vertelt Michiel Baud, emeritus hoogleraar Latijns-Amerikaanse Studies aan de Universiteit van Amsterdam. "Hier ligt de voedingsbodem voor het conflict."

Volgens Julia Rosemberg, historicus en onderzoeker aan de Universiteit van Buenos Aires, markeert de strijd om soevereiniteit de Argentijnse ontstaansgeschiedenis. "De Malvinas-kwestie werd zo een vormend onderdeel van de Argentijnse natie."

De claim op de eilanden is nog altijd een van de pijlers van de Argentijnse buitenlandpolitiek. Tijdens een Algemene Vergadering van de Verenigde Naties veroordeelt een Argentijnse president traditiegetrouw "het koloniale gezag" van de Britten, en herhaalt ook de soevereiniteitsclaim op de eilanden.

Sluimerend nationalisme

De twist om de eilanden sluimerde lange tijd vooral op de achtergrond. Ook in het voetbal speelde de kwestie geen rol. De voetbalrivaliteit was vooral sportief van aard.

Dit veranderde in 1982 door de Falklandoorlog. De Argentijnse militaire Junta had in 1982 door een economische crisis, aanhoudende onderdrukking en mensenrechtenschendingen de steun van het volk verloren. Om het Argentijnse volk weer achter zich te krijgen wakkerde generaal Leopoldo Galtieri de nationalistische sentimenten rond de Malvinas weer aan en opperde de eilanden op de Britten te veroveren.

Dat werkte, het zorgde voor een enorme opleving van vaderlandsliefde in het Zuid-Amerikaanse land. "Zelfs politieke gevangen gaven zich vrijwillig op om te gaan vechten op de eilanden", vertelt emeritus hoogleraar Baud. "Dat laat zien hoe diep het anti-Britse sentiment zat."

Nationaal trauma

Op 2 april 1982 viel het Argentijnse leger de eilandgroep binnen. De Britten zagen de actie niet aankomen en werden overrompeld. Binnen Argentinië heerste een jubelstemming: de "piraten" waren verdreven.

Uiteindelijk draaide de oorlog uit op een fiasco voor de Argentijnen. De toenmalige Britse premier Thatcher verkeerde in 1982 ook in politieke problemen en greep de inval van de Argentijnen aan om daadkracht te tonen.

Het superieure Britse leger wist binnen enkele weken de Argentijnse strijdkrachten van de eilanden te verdrijven. In een korte oorlog vielen in totaal meer dan 600 doden aan Argentijnse zijde, met name doordat het oorlogsschip General Belgrano werd getorpedeerd en 323 bemanningsleden omkwamen. Een nationaal trauma was geboren.

Een terugblik op de Falklandoorlog in beeld:

Het verlies tegen de Britten luidde het definitieve einde in van de Argentijnse dictatuur maar de nationalistische sentimenten bleven. "Veel Argentijnen zagen, en zien, de Britten nog altijd als koloniale overheersers op Argentijns grondgebied", vertelt onderzoeker Rosemberg. De Falklandoorlog werd zo een onverwerkt nationaal trauma.

Toen het Argentijnse elftal vier jaar na de oorlog de Engelsen trof in de kwartfinale van het WK in 1986, had de voetbalrivaliteit een politieke lading gekregen. De overwinning, door twee goals van Maradona, betekende veel voor Argentinië. "Het was een vereffening van de rekening op het voetbalveld", legt Rosemberg uit.

Breed gedragen sentiment

Overal in het Argentijnse straatbeeld zie je tegenwoordig verwijzingen naar de Falklandoorlog: langs de snelweg staan grote borden en iedere stad heeft gedenkpunten. Bedrijven, voetbalstadions, wijken en buurthuizen dragen de naam van de eilanden en op de lijnbussen in hoofdstad Buenos Aires zit een blauwe sticker op de deur: Las Malvinas son Argentinas.

Het toont dat de kwestie leeft in Argentinië, aldus Rosemberg. En dit komt ook naar buiten in het voetbal, weet zij. "Het voetbal is in Argentinië meer dan een sport. Het is de plek waar alle lagen van de samenleving samenkomen en maatschappelijke thema's worden uitgesproken. In dat licht moet je de actie van de Argentijnse spelers zien, het is een uiting van een breed gedragen sentiment." ...