Nederland kampt met watertekort, waterschappen grijpen in: 'Dit is wel heel extreem'

Waterschappen verspreid over het land nemen extra maatregelen vanwege de aanhoudende droogte. Er is sprake van een watertekort in Nederland, maakten Rijkswaterstaat, de waterschappen en andere waterbeheerders vandaag bekend. Daarom moet nu beter worden nagedacht over de verdeling van water voor de natuur.

Een van de plekken waar de langdurige droogte goed zichtbaar is, is de provincie Limburg. De vlootbeek in Linne, bij Roermond is vrijwel drooggevallen. Hetzelfde geldt voor veel beken en zijrivieren in de provincie, ziet Saskia Borgers, dijkgraaf van waterschap Limburg.

"Droogte betekent schade, en die is vaak onherstelbaar voor flora en fauna. Dat is ook de reden dat we maatregelen hebben moeten nemen. Dit is wel heel extreem."

De droogte in Limburg is inmiddels zo ernstig dat er sprake is van fase rood. Dat betekent dat vanaf morgenochtend 08.00 uur bijna niemand meer oppervlaktewater mag gebruiken. "Wij mogen als inwoners geen water onttrekken om onze tuin te irrigeren, en ook de voetbalvelden mogen niet meer worden geïrrigeerd. Een aantal agrariërs mag ook niet meer besproeien."

Niet al het watergebruik valt onder het verbod. Zo is de brandweer uitgezonderd voor bluswater, en mogen koeien gewoon uit sloten en beken blijven drinken. Ook voor het koelen van fruit mag nog oppervlaktewater worden gebruikt, net als voor het nat houden van grond om paalrot en scheuren in funderingen van bouwwerken te voorkomen.

Het doel van de maatregel is te voorkomen dat de veiligheid in het geding komt doordat bepaalde gebieden droogvallen, legt Borgers uit. Waterkeringen en dijken die gevoelig zijn voor droogte krijgen daarom voorrang bij de watervoorziening, omdat droogte scheuren kan veroorzaken.

Ook elders worden de teugels aangehaald. Waterschap De Dommel in Brabant heeft het onttrekkingsverbod uitgebreid naar zijn hele werkgebied; tot nu toe was een gebied ten noorden van Eindhoven daarvan nog uitgezonderd. Bij zo'n verbod mag er geen water meer uit beken en sloten worden gehaald, en dat blijft gelden zolang dat nodig is.

Daarnaast pompt het waterschap grondwater op om te voorkomen dat natuurbeekjes droogvallen. Dat zorgt volgens De Dommel voor de minimale hoeveelheid stromend water die nodig is om vissen en planten in leven te houden.

Blauwalg en botulisme

Bij Den Bosch grijpt Waterschap Aa en Maas naar een ander middel: tijdelijk gezuiverd afvalwater uit een rioolwaterzuivering, om sloten en beken van genoeg water te voorzien en zo planten en vissen te redden. Het waterschap adviseert om er niet in te zwemmen en er geen vee uit te laten drinken, omdat de waterkwaliteit minder goed is.

De droogte en de hoge temperaturen zorgen op meer plekken voor minder doorstroming en lagere waterstanden. Daardoor kunnen blauwalg (bacteriën die een allergische reactie kunnen veroorzaken) en botulisme (een levensbedreigende vorm van voedselvergiftiging) ontstaan, waarschuwt onder meer Waterschap Aa en Maas.

Waterschap Hollandse Delta (Zuid-Holland) roept op om geen brood aan eenden te voeren, om te voorkomen dat vissen in het warme water sterven; als het brood blijft liggen leidt dat tot extra vervuiling. Ook adviseert het waterschap om hondenpoep langs sloten en beken op te ruimen en "zeer terughoudend" te zijn met vislokvoer, omdat dit soort organisch materiaal de waterkwaliteit verder aantast.

Uitzonderlijk

Waterbeheerders hebben al eerder maatregelen genomen om de droogte het hoofd te bieden. Zo is in het IJsselmeer en het Markermeer extra zoet water opgeslagen, zijn op sommige plekken pompen en sluizen geplaatst om water gerichter te verdelen, en wordt bekeken of stuwen anders moeten worden ingezet om te voorkomen dat zout water te ver landinwaarts dringt.

Beleidsadviseur Jacco Hoogendam van land- en tuinbouworganisatie LTO verwacht dat de droogte de komende tijd harder gaat ingrijpen bij boeren en tuinders. Eerst moet de watervoorziening voor de dijken worden veiliggesteld, voordat er weer water beschikbaar komt voor de landbouw.

Op verschillende plekken mogen boeren en tuinders al langer geen water uit sloten en beken halen om hun gewassen te beregenen. Volgens Hoogendam gaan gewassen daardoor "behoorlijk achteruit" vooral daar waar de waterschappen inmiddels een onttrekkingsverbod hebben afgekondigd, wordt de situatie zorgelijker.

Weerbeeld blijft droog

Het einde lijkt voorlopig nog niet in zicht: naar verwachting blijft het nog langer droog. Dat zet gewassen als aardappelen, uien, koolsoorten en fruit verder onder druk, terwijl de kans toeneemt dat boeren binnenkort nog minder water mogen gebruiken.

Volgens de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling is de droge situatie uitzonderlijk voor de tijd van het jaar. De rivierafvoeren van Rijn en Maas liggen ruim onder het gemiddelde. Waterbeheerders verwachten dat de druk op de watervoorraden de komende weken verder zal toenemen, omdat er voorlopig nog geen regen gaat vallen. ...