Bouwen op laagste punt van Nederland komt dichterbij, 'maar de vraag is: is het slim?'

Al voordat de eerste schop de grond in gaat, heeft de bouw van een nieuw dorp bij het laagste punt van Nederland al veel voeten in de aarde gehad. De bouw van het dorp Cortelande, in de Zuidplaspolder bij Gouda, leidde tot een ernstig conflict tussen de gemeente Zuidplas en het hoogheemraadschap. De onenigheid werd uitgevochten tot aan de Raad van State, maar de strijdbijl lijkt deze week eindelijk begraven te worden.

Twistpunten waren de waterveiligheid, de klimaatbestendigheid van het dorp en de waterhuishouding. De relatie tussen de twee overheidsorganen verzuurde dusdanig dat toenmalig minister Keijzer een bemiddelaar inschakelde. Nu lijkt het hoogheemraadschap de beroepsprocedure uit 2024 in te trekken. Het algemeen bestuur stemt daar woensdag over.

Zelfs als de overheden het deze week eens zijn over de basisvoorwaarden voor bouwen, ruim 6 meter onder NAP, blijft de opgave groot. Het gebied heeft een slappe, inklinkende bodem en er zijn overstromingsrisico's. De watergevoeligheid van zo'n laaggelegen omgeving zal ook niet kleiner worden in een veranderend klimaat.

Hier moet het nieuwe dorp Cortelande komen:

Toch kun je er bouwen, zeggen water- en klimaatdeskundigen tegen de NOS, al moet je dan wel goed rekening houden met dat veranderende klimaat. En je moet bouwen voor een toekomst en een klimaat ná het jaar 2100. Beide gebeurt in Nederland nog lang niet genoeg, vinden ze.

"Wij zijn heel goed in bouwen en het is fantastisch dat we dat hier ook zouden kunnen, technisch is alles mogelijk. Maar het punt is: is het slim? Is het strategisch?", vraagt onderzoeker Floris Boogaard van Deltares zich af. Nee, beantwoordt hij zijn eigen vragen. Niet als je in Cortelande reguliere bouw gaat doen.

"Ik begrijp: er zijn investeringen gedaan, er is woningnood, we kunnen dit. Maar we zoeken wel grenzen op", waarschuwt Boogaard. "Het water wil hier omhoog, hè? Er staat druk op. Het kan gebeuren dat de grond hier ook echt omhoogkomt. Dat heb je met bouwen op slappe bodem, zeker als het zo diep is. We hebben nog nooit zo diep gebouwd, op deze grote schaal. Het is fantastisch dat het kán, maar ik zou zelf die grenzen niet opzoeken."

Hoe laag komt Cortelande precies te liggen?

Zeker op de lange termijn voorzien de deskundigen dat Nederland op grenzen stuit. De bodemdaling zal doorzetten tot misschien wel 10 meter en klimaatverandering brengt steeds meer hevige regenval en periodes van droogte met zich mee. Daardoor kunnen veendijken instabiel worden, wat weer overstromingsrisico's vergroot. Boogaard: "We moeten steeds meer inspanningen doen om het hier droog te houden."

Die inspanningen zijn te verkleinen door het gebied bijvoorbeeld meer als waterberging in te richten en daar drijvende woningen op te bouwen. Andere oplossingen zijn amfibische woningen, die eventueel met het waterpeil mee bewegen, of huizen op palen. Ook kunnen er terpen worden neergelegd, waarop de huizen gezet kunnen worden. Al die technieken worden in Nederland al toegepast.

'Uitdagende plek'

Hoe de bouw ook wordt, in de gemeenteraad van Zuidplas wordt uitgezien naar de 8000 nieuwe huizen. "Natuurlijk is het een uitdagende plek, dus de lat moet hoger liggen. Maar ik denk ook dat we kunnen laten zien dat we met innovatieve technieken toch goed kunnen bouwen en wonen", zegt raadslid Annika van Gerwen-Westerling (VVD).

Zij en collega-raadslid Martin Damen (Pro) denken dat het dorp meer dan een eeuw kan blijven staan. Damen: "In het hele westelijke gebied van Nederland zitten we onder de zeespiegel. Ik denk dat ook deze plek prima kan zijn. Laten we eerlijk zijn: het risico is niet dat de dijk bij de IJssel doorbreekt. Het risico is hier grote regenbuien. En ik ben ervan overtuigd dat we dat goed kunnen opvangen."

"Ik weet zeker dat als het écht onverantwoord was om hier te bouwen, iedereen rood licht zou geven", valt Van Gerwen-Westerling hem bij. "Blijkbaar is het hier toch veilig genoeg. Wij hebben vertrouwen in het proces en blijven het positief kritisch volgen."

Spanning blijft

Hoe precair dat proces is, valt op als de NOS vraagt om commentaar van de betrokken wethouder en het hoogheemraadschap. Om de intrekking van de Raad van State-procedure niet in gevaar te brengen, weigeren beide partijen media te woord te staan totdat de intrekking definitief is. ...