Arrestaties op vooravond NAVO-top in zelfbewust Turkije

Ankara staat aan de vooravond van de NAVO-top, en dat gaat gepaard met zware veiligheidsmaatregelen. Ruim 50.000 politieagenten zijn ingezet, belangrijke wegen zijn afgesloten en op verschillende locaties gelden strenge toegangscontroles. De organisatie van een NAVO-top is dan ook een gigantische operatie.

De Turkse regering is er al een tijd geleden mee begonnen. Dat is niet vreemd, want in het verleden is Turkije opgeschrikt door terreuraanslagen. De afgelopen periode zijn meer dan 300 mensen gearresteerd, onder wie journalisten, advocaten en academici. Een groot deel van die 300 werd gisteren opgepakt bij een protest van een communistische partij tegen de NAVO-top.

Volgens de autoriteiten zijn de arrestanten gelieerd aan terreurorganisaties. Mensenrechtenorganisaties uiten kritiek. Zij vrezen dat de maatregelen ook worden ingezet om critici het zwijgen op te leggen.

Tijdens de top staan de defensie-uitgaven centraal. Voor Turkije biedt dat economische kansen. De afgelopen jaren is de Turkse defensiesector uitgegroeid tot een industrie met meer dan 3.500 bedrijven. Het land exporteert drones, wapens en munitie naar meer dan 170 landen. Vorig jaar bedroeg de exportwaarde ruim acht miljard euro. Volgens de Turkse autoriteiten is dat bedrag dit jaar nu al overtroffen.

De afgelopen jaren is Turkije flink gaan investeren in zijn defensie want buitenlandse steun was niet altijd vanzelfsprekend. Vanwege bijvoorbeeld de Turkse militaire operaties in Syrië wilden veel landen geen wapens meer aan Turkije leveren. Volgens de Turken zijn ze in 2026 nog maar voor 20 procent voor hun defensie afhankelijk van het buitenland.

Oud-NAVO-ambassadeur en voormalig Turks ambassadeur in Nederland Tacan Ildem zegt dat intensieve samenwerking met Turkije noodzakelijk is. "Steeds meer EU-landen kiezen ervoor om op bilateraal niveau samen te werken met Turkije. Landen als Polen, Roemenië, Spanje, Italië en zelfs Frankrijk doen dat inmiddels al."

De oud-diplomaat ziet die samenwerking de komende jaren verder toenemen. "Het is niet voldoende alleen meer geld aan defensie uit te geven. Je moet ook weten waar je de benodigde capaciteit en middelen vandaan haalt. Turkije is daarin een belangrijke partner, en dat beginnen steeds meer landen in te zien."

Mensenrechten, de rechtsstaat en de persvrijheid

Tegelijk bestaan binnen de NAVO-landen zorgen over de mensenrechten, de rechtsstaat en de persvrijheid in Turkije. Zo kregen meerdere Turkse oppositiejournalisten eerder te horen dat zij geen accreditatie zouden krijgen voor de NAVO-top.

NAVO-chef Mark Rutte reageerde vandaag op de genomen maatregelen in Ankara. "Natuurlijk houdt een democratie in dat mensen demonstraties mogen organiseren als zij dat willen. Democratie gaat om veel meer dan alleen vrije verkiezingen. Dat geldt ook voor de vrijheid van de media."

Oud-ambassadeur Ildem erkent dat bondgenoten zich zorgen maken over de politieke koers van Ankara, maar benadrukt dat de strategische betekenis van Turkije voor de NAVO de afgelopen jaren alleen maar is toegenomen.

"Natuurlijk kan er kritiek zijn. Maar als we vandaag de dag kijken, zien we dat ook de Verenigde Staten en de Europese bondgenoten worden geconfronteerd met uitdagingen op het gebied van democratische normen. Uiteraard moet ieder land zijn eigen verantwoordelijkheid nemen en tekortkomingen aanpakken. Maar het is niet juist om die punten steeds als argument te gebruiken"

Turkije als bemiddelaar

Hij verwijst naar de bemiddelende rol die Turkije speelt tussen Oekraïne en Rusland. Turkije boekte bijvoorbeeld in 2022 succes samen met de Verenigde Naties door een graandeal te realiseren. Het zorgde ervoor dat tientallen miljoenen tonnen graan veilig de wereldmarkten konden bereiken. Dat bestand werd uiteindelijk wel geschonden door Rusland in 2023 maar zonder Turkije was het er nooit geweest.

"Sommigen vroegen zich zelfs af of Turkije nog wel thuishoorde binnen de NAVO. Wat is er vervolgens gebeurd?", vraagt Ildem. "Sinds 2022 zien we juist dat bondgenoten zeggen: gelukkig is er iemand die met Rusland kan praten. Turkije heeft een belangrijke communicatielijn opengehouden."

Er zijn ook andere redenen waarom Turkije een belangrijke bondgenoot is. Het land beschikt over het op een na grootste leger binnen de NAVO en vervult dankzij zijn strategische ligging een sleutelrol. Met de NAVO-top wil Ankara zijn positie binnen het bondgenootschap verder versterken en tegelijk nieuwe exportkansen creëren voor de Turkse defensie-industrie. ...