Architect van het moderne, rijke Qatar sjeik Hamad (74) overleden

In Qatar is voormalig staatshoofd sjeik Hamad overleden. Hij was emir van 1995 tot 2013 en wordt gezien als de architect van de rijke oliestaat die Qatar nu is. Sjeik Hamad bin Khalifa Al Thani was 74 jaar.

Onder zijn bewind vonden economische, sociale en culturele hervormingen plaats en verwierf Qatar zijn huidige status in de wereld. Qatar is nu een internationale speler als het gaat om diplomatie, media en investeringen. Het is eigenaar van het gerenommeerde Britse warenhuis Harrods, Qatar Airways is een grote internationale vliegmaatschappij en de invloedrijke nieuwszender Al Jazeera is er gevestigd.

In 2004 werd de grondwet aangepast en er werden gemeenteraadsverkiezingen ingesteld, waarbij ook vrouwen konden kiezen en zich verkiesbaar konden stellen.

Hamad trad in 2013 terug ten gunste van zijn zoon sjeik Tamim bin Hamad Al Thani, toen 33. Daarmee brak hij met de traditie in de Golfstaat dat de leider aan de macht blijft tot hij overlijdt of wordt afgezet.

Geliefd

Het werd gezien als een poging om de roep om hervormingen zoals in landen in de regio tijdens de Arabische Lente voor te zijn. Daarbij wilde de overwegend jonge bevolking van landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika moderner leiderschap. In een aantal landen leidde dat tot het omverwerpen van het regime. Qatar steunde als een van de weinige Arabische landen deze pro-democratieprotesten.

Hamad bleef ook na zijn aftreden geliefd. Dat was onder meer te zien bij de openingswedstrijd van het WK voetbal in 2022 in de hoofdstad Doha, toen hij een daverend applaus kreeg.

Ook het Nederlandse koninklijk huis staat stil bij het overlijden van Hamad. Konining Beatrix bracht in 2011 als eerste Nederlandse staatshoofd een bezoek aan het emiraat:

Sjeik Hamad werd opgeleid aan de Britse militaire academie Sandhurst, waarna hij commandant van het leger van Qatar en minister van Defensie werd. Zijn takenpakket werd steeds uitgebreider en hij begon ook plannen te maken voor de enorme olie- en gasvoorraden van het land.

In 1995 nam hij via een paleiscoup de macht over van zijn vader, die daarna tien jaar in ballingschap in het buitenland leefde. Hij stelde het land steeds meer open voor invloeden van buiten, waarvan Al Jazeera een voorbeeld is.

Internationale kritiek

De manier waarop Qatar zich onder Hamad ontwikkelde, leidde in het Midden-Oosten en bij westerse bondgenoten als de VS ook tot kritiek, onder meer vanwege de banden met de sjiitische machthebbers in Iran, het militante Hamas in de Palestijnse Gebieden en de verboden Egyptische Moslimbroederschap.

De berichtgeving van Al Jazeera, dat onder meer verklaringen van de terroristische organisatie Al Qaida uitzond, droeg daaraan bij. De zender werd ervan beschuldigd de standpunten van het regime uit te dragen. Aan de andere kant werd de nieuwszender geprezen vanwege de nieuwe koers die werd ingeslagen ten opzichte van de traditionele Arabische media.

Hamad probeerde ook in de sport internationaal aanzien te krijgen, en slaagde er met een succesvolle lobby in het WK voetbal van 2022 naar Qatar te halen. Daarbij zouden landen zijn omgekocht om op Qatar te stemmen.

Gaza

Niet lang voor zijn aftreden opende Hamad een kantoor voor de Afghaanse Taliban in Qatar. Daaruit volgden gesprekken tussen de VS en Afghanistan, die uiteindelijk leidden tot de chaotische terugtrekking van de NAVO en de VS uit Afghanistan in 2021. Onmiddellijk daarna veroverden de Taliban de macht in het land.

Sjeik Hamad probeerde ook de Syrische dictator Assad ervan te overtuigen op te stappen. De Palestijnse zaak ging hem het meest aan het hart. Een van de laatste buitenlandse bezoeken die hij aflegde was in 2012 aan Gaza, waar toen al meer dan tien jaar geen staatshoofd op bezoek was geweest. Naar aanleiding van zijn steun is er zowel in Gaza als in Zuid-Libanon een stad naar hem genoemd. ...