Hitteverschillen in de stad van soms bijna 20 graden: 'Veel meer groen nodig'

Woon je in de Eindhovense wijk Het Ven dan was de grondtemperatuur op sommige plekken rond het middaguur meer dan 47 graden Celsius. Heb je de luxe een paar kilometer verderop te wonen in de Wielewaal dan bleef de hitte beperkt tot rond de 28 graden. Daarmee is Eindhoven een goed voorbeeld van steden waar het verschil in temperaturen fors is.

Eindhoven is geregeld een van de heetste plekken van Nederland tijdens een hittegolf. "Zeker in het centrum en in de wijken met weinig groen moet een slag worden geslagen", zegt wethouder Rik Thijs die onder meer klimaat en vergroening in zijn portefeuille heeft.

De stad maakte in de afgelopen vier jaar negentig straten groener en daar moeten in de komende vier jaar nog minimaal vijftig straten bij komen, zegt Thijs. Zo stond er eerst geen enkele boom in de lange winkelstraat van Eindhoven. "Nu zijn er bijna vijftig bomen geplant. We hebben destijds laten berekenen dat dit de gevoelstemperatuur met wel 13 graden naar beneden kan halen."

Sommige volwassen bomen kunnen bijna net zoveel koelen als tien airco's, zegt hoogleraar stedenbouwkunde Anne Loes Nillesen van de TU Delft. Ze deed veel onderzoek naar hitte in de stad. "Zowel op straat als in de tuinen moeten we veel meer groen gaan planten."

Huizen van steen warmen ontzettend op en stralen de hitte 's nachts weer uit. "Zeker als er nachten zijn waarin de temperatuur boven de 20 graden blijft, kunnen die huizen eigenlijk niet afkoelen", zegt Nillesen. "Dat brengt echt gezondheidsrisico's met zich mee want dan kunnen mensen niet afkoelen."

Groene gevels

Nillesen adviseerde meerdere steden in Nederland over manieren om wijken aan te passen aan het opwarmende klimaat, waarin vaker extreme hitte zal voorkomen. "Twintig jaar geleden waren we ons nog niet helemaal bewust van de hitte", zegt de hoogleraar.

Ze noemt een aantal maatregelen, al is er meer mogelijk: "Grasveldjes in de stad warmen nog behoorlijk op. Het is beter als de gemeente struiken plaatst die water verdampen. Laat groen op de gevels groeien en ook groene daken werken goed. Daarnaast moeten we misschien meer gebouwen van hout maken in plaats van steen. Dat houdt minder warmte vast."

De hoogleraar adviseerde onder meer Rotterdam over een hittestrategie. "Op hittekaarten keken we hoe heet de stad werd. Daarmee beoordeelden we ook wat koele en warme routes waren voor mensen om te lopen." Ze keek bijvoorbeeld naar de wijk Katendrecht, pal langs het water. "Toch werden de kades heel heet in de zomer. In het verleden zijn hier bomen geplaatst met weinig bladerdek. Daar zijn echt meer bomen nodig die schaduw geven."

In meer steden zijn grote temperatuurverschillen te zien. De heetste en de relatief koele plekken liggen soms vlak bij elkaar:

Ook Eindhoven wil de looproutes verbeteren, vertelt wethouder Rik Thijs. "De bedoeling is dat mensen binnen vijf minuten altijd op een koele plek kunnen aankomen." Toch voldoen nu 45 van de 114 wijken niet aan dat voornemen. "Daar gaan we de komende tijd mee verder."

De gemeente wil daarbij extra letten op de routes rondom "kwetsbare voorzieningen", zegt de wethouder. Hij bedoelt daarmee bijvoorbeeld zorginstellingen. "Op die routes willen we tenminste 50 procent schaduw, zodat mensen zich van plek naar plek kunnen verplaatsen."

Kwetsbare mensen

Nillesen herkent dat meer steden bezig zijn met hitteplannen. Ze ziet dat er nu veel aandacht is voor sportevenementen of festivals, maar een belangrijke volgende stap is om de openbare ruimte beter in te richten voor kwetsbare mensen. "Er zijn wijken waar mensen zelf aanpassingen kunnen doen, maar ook wijken waar mensen dit niet kunnen betalen. Zorg dan in die wijken voor genoeg koele ruimtes waar mensen naartoe kunnen."

Ook kinderen zijn kwetsbaar in deze warmte. Op schoolpleinen zijn veel meer bomen en groen nodig, vervolgt ze. "Scholen zouden juist een heel prettige koele, groene plek kunnen zijn. In die gevallen is het soms zelfs beter om kinderen naar school te laten komen dan ze thuis te houden." ...