Advies aan Brussel: verbied sociale media voor kinderen onder de dertien jaar

De Europese Commissie moet het zelfstandig gebruik van sociale media voor kinderen onder de dertien jaar verbieden. Dat schrijft een door de Commissie zelf in het leven geroepen adviescommissie.

De onderzoekers presenteerden vandaag een ruim honderd pagina's tellend rapport over de invloed van sociale media op kinderen. De Europese Commissie komt na de zomer met een voorstel om het gebruik van sociale media voor kinderen te beperken.

Kinderen die jonger zijn dan dertien jaar moeten alleen sociale media kunnen gebruiken onder toezicht van hun ouders of van een leraar, betogen de onderzoekers. Bovendien moet er een tijdslimiet zitten aan dat gebruik.

Commissievoorzitter Von der Leyen noemt de aanbevelingen van de onderzoekers "zeer overtuigend". Het aanpakken van de gevaren van sociale media voor jongeren is een van de stokpaardjes van Von der Leyen.

Oneindig scrollen

De onderzoekers schrijven ook dat bedrijven achter de socialmediaplatforms zelf moeten gaan bewijzen dat hun platforms echt veilig zijn voor jonge gebruikers. Daarvoor is het van belang dat jongeren geen schadelijke en illegale berichten te zien krijgen en dat apps minder verslavende elementen bevatten, zoals oneindig kunnen doorscrollen of de hele tijd pushmeldingen ontvangen.

"Het is duidelijk dat we leeftijdsgebonden beperkingen nodig hebben", zegt Von der Leyen vandaag. Jongeren zitten vier tot zes uur per dag op een scherm. "En ouders zien hier de consequenties van: slaapgebrek, depressie, angstklachten, cyberpesten en blootstelling aan schadelijke content."

Het adviespanel, onder leiding van twee wetenschappers, raadt aan jongeren vanaf hun dertiende tot hun achttiende geleidelijk meer vrijheid te geven online. Ook hier geldt dat techbedrijven de apps moeten aanpassen aan de leeftijd van de gebruiker om zo veilig gebruik te garanderen. De Europese Commissie moet daarop toezien.

Kritiek

Het is waarschijnlijk dat de plannen die de Commissie na de zomer zal aankondigen, gaan lijken op de adviezen van de wetenschappers vandaag. Die voorstellen moeten daarna nog langs het Europees Parlement en de EU-landen. Veel van die EU-landen juichen zo'n voorstel toe.

Landen als Frankrijk, Spanje, Slovenië en Oostenrijk werken zelf al aan een leeftijdsgrens. De vraag is wat daarmee gebeurt wanneer er Europese regels komen. De onderzoekers schrijven in het rapport dat de EU-landen de ruimte moeten krijgen om op nationaal eventueel een hogere grens in te stellen dan dertien jaar. Ook Nederland is voorstander van een leeftijdsgrens, maar wil graag wachten op de Europese afspraken.

Kritiek klinkt er uit Estland. Dat land zet sterk in op digitalisering en vindt dat kinderen juist moeten leren met de digitale wereld om te gaan. Daarbij vinden jongeren altijd manieren om leeftijdscontroles te omzeilen. Dat blijkt ook in Australië, waar sinds december een socialmediaverbod voor jongeren onder de zestien jaar geldt. Nog altijd hebben veel kinderen daar accounts op onder andere Snapchat, Instagram en TikTok.

Makkelijk te omzeilen

Apps om de leeftijd van een gebruiker te verifiëren zijn makkelijk te omzeilen via bijvoorbeeld een VPN-verbinding. Daarmee kan je doen alsof je vanuit een ander land - buiten de EU - een site bezoekt.

De onderzoekers erkennen dat het bewijs voor de effectiviteit van een harde leeftijdsgrens beperkt is. Om die reden bepleiten ze ook om jongeren vanaf dertien juist wel toegang te geven tot sociale media. Dat moet wel samengaan met goed onderwijs over mediagebruik en de verplichting aan techbedrijven hun apps veiliger te maken.

Ook Von der Leyen verwacht niet dat regels voor een leeftijdsgrens meteen perfect werken. "Het zal niet waterdicht zijn. Verandering kost tijd." Volgens de Duitse gaat het uiteindelijk om een cultuurverandering. "Net zoals het tijd kostte om rijden onder invloed te verbieden. Of de autogordel in te voeren."

'Niet té streng'

De Nederlandse Niels Zagema is een van de vele mensen met wie de onderzoekers spraken voor de totstandkoming van het advies. Zagema adviseert samen met jongeren uit andere EU-landen Commissievoorzitter Von der Leyen over beleid dat jongeren aangaat.

Hij vindt het rapport een stap in de goede richting. Wel vindt hij dat de Commissie ook rekening moet houden met de positieve kanten van sociale media. "Een te strenge aanpak ontneemt hen de kans om online vaardigheden te ontwikkelen en deel te nemen aan de moderne samenleving." ...