VS schrapt uniek meetnetwerk voor oceaan, wetenschappers vrezen meer bezuinigingen
De Verenigde Staten halen volgend jaar in de buurt van Groenland vier boeien en enkele meetinstrumenten weg uit de Atlantische Oceaan. Daarmee ontstaat een breuk in een keten van meetinstrumenten die voor wetenschappers heel belangrijk is. De keten loopt van Canada, richting Europa, langs Groenland. Wetenschappers gebruiken de meetgegevens om een stroming in de oceaan te bestuderen die warmte naar Europa voert. Die stroom zorgt voor ons relatief milde klimaat. De metingen zijn juist nu belangrijk, omdat door de opwarming van de aarde de warme stroming mogelijk gaat afzwakken. Dat zou ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor Europa. Landbouw zou bijvoorbeeld veel moeilijker kunnen worden. Om die ontwikkeling goed te kunnen volgen, zijn de metingen uit de oceaan bij Groenland heel belangrijk, omdat dat stuk veel invloed heeft op de stroming. Maar juist daar verdwijnen dus de meetinstrumenten, door een ingreep van de regering-Trump. Geen verrassing "Dit is de dag waarvan je wist dat die zou komen, je wist alleen niet wanneer", zegt Han Dolman, directeur van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). Sinds het aantreden van president Trump stuurt de Amerikaanse regering aan op bezuinigingen op de wetenschap. Volksvertegenwoordigers in het Amerikaanse Congres remmen deze wensen vaak af, maar niet alles wordt tegengehouden. Zowel aan de Amerikaanse west- en oostkust worden in totaal rond de negenhonderd boeien en meetinstrumenten uit zee gehaald, besloot de overheidsorganisatie NSF die wetenschappelijk onderzoek betaalt. Het weghalen van de boeien en meetapparatuur gebeurt in stappen. Bij Groenland moet het zover zijn in de zomer van 2027. Er dreigt nu een gat in de metingen te vallen. Wetenschappers benadrukken dat juist langdurig meten op één plek helpt het systeem van stromingen in de oceaan beter te snappen. "We zijn eigenlijk nog steeds aan het leren hoe dit systeem werkt", zegt Femke de Jong, oceaanonderzoeker bij het NIOZ, "en hoe het gaat veranderen door klimaatverandering". Meer kaalslag dreigt De boeien meten hoe warm en zout het water is, en hoe snel het stroomt en in welke richting. Op sommige plekken wordt ook bijgehouden hoeveel zuurstof en bladgroen er in het water zit. Tal van wetenschappers gebruiken die gegevens in hun onderzoek. Onder wetenschappers heerst angst dat het niet bij deze bezuinigingen blijft. "Amerikaanse collega's maken zich zorgen", zegt De Jong. "Die zien aankomen dat hierna het volgende nieuwsbericht komt met andere bezuinigingen op het oceaanonderzoek." Wetenschappers uit andere landen zouden in het gat dat de VS slaat kunnen springen, maar zij hebben volgens De Jong al moeite genoeg om hun eigen meetnetwerk overeind te houden. Zo is er na 2028 nog geen geld voor de boeien van het NIOZ en ook in Canada en het Verenigd Koninkrijk zoeken onderzoekers naarstig naar geld. 'Dramatisch' Verdere kaalslag zou het lastiger maken te volgen hoe de stroming in de Atlantische Oceaan verandert. En dat terwijl het heel belangrijk is voor Europa om dit te snappen. "Als je het niet meer kunt volgen, dan kun je ook niet voorspellen hoe zich dat verder gaat ontwikkelen", zegt NIOZ-directeur Dolman. "Dat is dus echt dramatisch." Onder Trump veranderde de Amerikaanse omgang met klimaatverandering ingrijpend. Veel klimaatbeleid van zijn voorganger Joe Biden werd teruggedraaid. De VS stapte uit het internationale klimaatverdrag en het IPCC, de organisatie die de wetenschappelijke kennis over klimaat bundelt. De regering-Trump probeerde op veel plekken te snijden in klimaatonderzoek. Waardevolle gegevens In deze trend past volgens Dolman het besluit om de boeien en meetapparatuur bij Groenland te schrappen. "Het is sterk ideologisch gedreven", zegt hij. Uiteindelijk komt het neer op een bezuiniging van 50 miljoen dollar per jaar. "Daar ga je dit niet om doen, het is geen financiële redenering." Ook tegen de New York Times benadrukt de Amerikaanse wetenschapper Craig McClean dat het onderhouden van de boeien weinig kostte wanneer je het afzet tegen de waarde van de verzamelde gegevens om de oceaan en het klimaat beter te begrijpen. NIOZ-directeur Dolman hoopt dat Europa in het gat springt, gezien het belang van dit onderzoek voor het klimaat van de toekomst op ons continent. "Voor mij is dit echt een wake-upcall. We zien dat de Amerikanen in dit soort projecten een onbetrouwbare partner zijn geworden."