Tata Steel riskeert 'astronomische boete' en taakstraf voor bestuurders

Tata Steel werd wel vaker voor de rechter gesleept, maar deze week gebeurde het voor de eerste keer in het kader van het strafrecht. Als het bedrijf schuldig wordt bevonden, kunnen de gevolgen zeer groot zijn, zeggen experts tegen de NOS.

Gevangenisstraffen, enorme boetes en het uitschakelen van de fabriek zijn mogelijke uitkomsten van het strafproces tegen de grootste vervuiler van Nederland. Het is wel de vraag of het zo ver komt.

De maximale boete kan oplopen tot 10 procent van de jaaromzet van Tata Steel Nederland, zegt Sjoerd Lopik. Hij is advocaat en onderzoeker milieurecht aan de Universiteit Leiden. De boete zou in dit geval maximaal zo'n 600 miljoen euro zijn en dat zou volgens hem "astronomische" zijn.

"In de praktijk zie je dat het meestal veel lager wordt", zegt Lopik, die promoveerde op de rol van het strafrecht in milieuzaken. Er klinkt ook vaak kritiek dat boetes te laag zouden zijn. Ze staan niet in verhouding tot de winsten die bedrijven kunnen genereren doordat ze de regels niet hebben gevolgd, zegt Lopik. "Een rechter kan vatbaar zijn voor dat soort kritiek en dat meenemen in zijn of haar besluit."

Besparing kan boete worden

Naast een hoge boete is het ook denkbaar dat Tata Steel een schadevergoeding moet betalen aan omwonenden. Het bedrijf investeerde de afgelopen jaren honderden miljoenen in het tegengaan van milieuoverlast. Toch kan het bedrijf een extra sanctie krijgen, omdat er niet is geïnvesteerd volgens al gemaakte afspraken. Dat noemen juristen het ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel.

"Als Tata op die manier geld heeft kunnen besparen, dan kan de rechter dat gaan zien als crimineel geld", zegt Joep Lindeman, hoogleraar strafprocesrecht aan de Universiteit Utrecht. "Als dit bewezen kan worden, kan dat economische voordeel Tata worden ontnomen. Dat betekent dat het bedrijf aan het Openbaar Ministerie (OM) moet betalen."

Alles bij elkaar opgeteld kunnen het volgens Lindeman "financieel pittige sancties" worden voor het staalbedrijf. Daarnaast is het volgens de hoogleraar zelfs mogelijk dat de strafrechter het bedrijf stillegt. "Maar zulke forse ingrepen werden in het verleden weinig toegepast."

Tata Steel ligt in de IJmond, tussen verschillende plaatsen in. Ontdek meer over het staalbedrijf en de omgeving:

Andere gevolgen van deze zaak zouden kunnen zijn dat bestuurders in de gevangenis belanden. Het OM gaat eerst onderzoeken of het personen wil gaan vervolgen. De maximale straf kan oplopen tot vijftien jaar als bewezen kan worden dat de uitstoot doden tot gevolg heeft gehad.

Dan moet eerst worden vastgesteld dat Tata strafrechtelijke feiten heeft gepleegd en vervolgens dat een bestuurder dat persoonlijk had kunnen voorkomen. In de praktijk blijkt het vaak ingewikkeld om dat te bewijzen.

Taakstraf

Als dat toch lukt, is het niet aannemelijk dat een bestuurder lang achter de tralies moet zitten, zeggen juristen. Lindeman: "Daar zijn weinig voorbeelden van in de Nederlandse rechtspraak. Als bestuurders worden veroordeeld, zien we vaker korte of voorwaardelijke gevangenisstraffen of een taakstraf."

Wat voor taakstraf iemand moet doen, wordt bepaald door de reclassering. En het is niet per se zo dat iemand die wordt veroordeeld voor het veroorzaken van milieuschade vervolgens vuilnis moet gaan prikken. Het kan van alles zijn, van hagen snoeien tot werk bij de voedselbank of een dierenasiel.

"Met een taakstraf wil je deels bereiken dat iemand niet weer de fout ingaat", zegt een woordvoerder van Reclassering Nederland. "Als je een delict hebt gepleegd, kan je op die manier iets teruggeven aan de samenleving, op een manier die niet mogelijk is met een gevangenisstraf."

Enorme reputatieschade

De vervolging van het staalbedrijf komt op een precair moment. Tata wil graag een subsidie van twee miljard euro van de overheid om te vergroenen. In een intentieverklaring van vorig jaar staat dat de regering zich per direct kan terugtrekken bij een strafrechtelijk onderzoek "dat ernstige zorgen doet ontstaan bij de Staat over het aangaan van de maatwerkafspraak".

Het kabinet heeft deze week nog laten weten dat het op zich nog mogelijk is voor de staalmaker om dat geld te krijgen. In september komt het kabinet erop terug.

Ongeacht de uitkomst van de strafrechtelijke procedure betekent de vervolging enorme reputatieschade, zeggen juristen. Lopik: "Het kan zeker een negatieve invloed hebben op het subsidietraject." Pas in november maakt het Openbaar Ministerie bekend hoe de aanklachten tegen Tata Steel en eventuele medewerkers er precies uitzien. ...