Wisselende reacties op EU-klimaatplannen: van 'zwarte dag' tot 'realistischer'

Vanuit het bedrijfsleven komen voorzichtig positieve reacties op de klimaatplannen van de Europese Commissie. De Europese industrie krijgt meer tijd en hulp om te verduurzamen, zegt klimaatcommissaris Wopke Hoekstra. Het systeem dat bedrijven laat betalen voor hun CO2-uitstoot, oftewel het Europese emissiehandelssysteem (ETS), gaat op de schop.

"Het klimaatdoel blijft staan, maar de uitvoering wordt realistischer", reageert VNO-NCW. De werkgeverslobby vindt het een kans dat er meer mogelijkheden komen om in verduurzaming te investeren. VNCI, de vereniging van chemiebedrijven, verwacht dat Hoekstra's plannen gaan helpen de chemiesector deels te beschermen tegen oneerlijke concurrentie.

Wel blijven de belangenbehartigers bezorgd over de obstakels die verduurzamende bedrijven tegenkomen. Denk aan het overvolle stroomnet, de stikstofcrisis en de trage bouw van waterstofleidingen en andere infrastructuur. Ook blijft er behoefte aan extra beleid, bijvoorbeeld om een markt op gang te helpen voor groen staal en groene chemie. De Europese organisatie voor de chemiesector was minder positief.

Ook elders klinken vanuit het bedrijfsleven kritische geluiden. De versoepeling zou verduurzaming vertragen en de groene voorlopers afstraffen. "Juist een stevig en voorspelbaar ETS maakt investeringen in elektrificatie rendabel", zegt de NVDE, de organisatie voor bedrijven uit de duurzame energiesector. Anderen vrezen dat de achterstand op China straks niet meer in te halen is.

Milieuorganisaties en maatschappelijke organisaties zijn juist vernietigend over Hoekstra's plannen. "Terwijl heel Europa kampt met extreme hitte, droogte en verwoestende natuurbranden, kiest de Europese Commissie ervoor de handrem op de verduurzaming te zetten", reageert Natuur en Milieu. Volgens de milieuorganisatie is dat een keuze voor de kortetermijnbelangen van de industrie.

"Een zwarte dag", zegt Wijnand Stoefs van Carbon Market Watch, een organisatie die de handel in uitstootrechten kritisch volgt. Stoefs vindt dat bedrijven veel meer ruimte krijgen en dat het ETS enorm wordt afgezwakt. "Meer dan in onze meest pessimistische brainstorms." Ook vreest hij dat de industrie nog weinig druk zal voelen om te vergroenen.

Toch ziet Stoefs wel enkele positieve ontwikkelingen. Zo krijgen bedrijven in de toekomst alleen nog gratis uitstootrechten als daar concrete verduurzaming tegenover staat. Nu zijn er geen voorwaarden. Ook wordt de verbranding van huisvuil en alle vluchten met privéjets in de plannen belast. "Maar het glas is toch wel 80 procent leeg", zegt Stoefs.

Nog lang niet definitief

Volgens Jos Cozijnsen lijken de plannen misschien wat minder groots. "Maar als je naar het totaalplaatje kijkt is het nog steeds heel ambitieus", zegt de zelfstandig adviseur gespecialiseerd in CO2-rechten.

Cozijnsen wijst erop dat de industrie meer flexibiliteit heeft gekregen, maar alleen nog gratis rechten krijgt als die sector echt investeert. Bovendien is het ETS uitgebreid. De luchtvaart en scheepvaart gaan meer betalen voor hun uitstoot en ook de verbranding van huisvuil valt er straks onder.

Hoekstra heeft geluisterd naar de industrie, observeert Cozijnsen. "Hun zorgen over de veranderde wereld zijn gehoord. Nu is de industrie ook aan zet, die moet er iets voor terugdoen."

Door de hoge energieprijzen denkt hij dat veel bedrijven nog steeds een prikkel voelen om minder energie te gebruiken en over willen schakelen naar niet-fossiele energiebronnen.

Landen zijn verdeeld

De voorstellen van de Europese Commissie zijn nog niet definitief. Zowel de EU-lidstaten als het Europees Parlement moeten het nog eens worden. Het is ongewis of het voorstel verder wordt afgezwakt of juist ambitieuzer wordt.

Zo zijn de landen verdeeld. Tsjechië, Italië en Polen pleitten eerder zelfs voor het afzwakken of opschorten van het Europese emissiehandelssysteem. Terwijl Nederland, met landen als Zweden, het overeind wil houden. Juist om de industrie te verduurzamen en weerbaar te maken.

Hoekstra lijkt een confrontatie met andere machtsblokken te willen vermijden. In de hervormingen betaalt de luchtvaart niet voor de uitstoot van vluchten van en naar China en de VS . De EU staakte eerder een poging dit te regelen. Sindsdien zijn de relaties alleen maar verslechterd.

Vluchten tot 5000 kilometer vanaf Frankfurt gaan er wel onder vallen. "Het is perfect ontworpen om te zorgen dat de VS er net niet invalt", zegt Wijnand Stoefs, "maar bijvoorbeeld Noord-Afrika en Dubai wel".

Stoefs ziet dit als een knieval aan Trump. Eentje die, zo verwacht hij, zinloos zal blijken. "Ik weet niet of hij gaat merken dat we dat voor hem hebben gedaan. Het is klimaatbeleid, dus hij gaat sowieso boos zijn." ...