Steeds meer Saharastof boven Europa: slecht en goed nieuws

Luchtvervuiling door stof uit de Sahara is doorgaans onzichtbaar, maar soms blaast de wind zoveel naar het noorden dat ons land bedekt raakt onder een fijn laagje zand. Op geparkeerde auto's is dat goed zichtbaar.

Die stofvervuiling is in Europa recent toegenomen, schrijven wetenschappers in vakblad Nature. "We zien dat de hoeveelheid stof die Europa bereikt gestaag is gestegen", zegt Petros Vasilakos, onderzoeker bij het Zwitserse Paul Scherrer Instituut.

Het aantal dagen waarop veel stof naar Europa waaide, bleef hetzelfde tussen 2012 en 2021. De dagen brachten wel meer stof. Vooral Zuid-Italië en delen van Griekenland lijden hieronder. In Nederland is de trend minder duidelijk en andere landen hebben er zelfs geen last van.

Slecht voor de gezondheid

Inademen van het stof is slecht voor de gezondheid, zeker als je astma hebt. Over de bekeken periode is de toename nog niet groot genoeg om te leiden tot veel extra gezondheidsschade. Maar dat kan veranderen als de hoeveelheid stof blijft stijgen.

Omdat vervuiling door mensen fors is afgenomen, vormt Saharastof een steeds groter deel van alle fijnstof in de lucht. Voor landen in Zuid-Europa was het al lastig om te voldoen aan de steeds strengere normen voor schone lucht, zegt Vasilakos. En dat wordt zo steeds lastiger.

"Het verbaast me dat het in Europa omhoog is gegaan", zegt Jasper Kok, hoogleraar aan de University of California in Los Angeles en niet betrokken bij het onderzoek. Eeuwenlang nam de hoeveelheid stof in de lucht wereldwijd toe. Tot het in de jaren tachtig begon te dalen. "Op andere plekken op aarde, zoals in Oost-Azië is het juist afgenomen."

Steeds meer stof

De onderzoekers denken dat Europa recent meer stof krijgt, door veranderingen in luchtstromingen. Over de afgelopen 250 jaar zou het oprukken van de Saharawoestijn de voornaamste bron zijn van de toename in de lucht. Stofexpert Kok is een stuk voorzichtiger. Er zijn aanwijzingen voor, maar er is nog meer onderzoek nodig.

De onderzoekers gebruikten luchtmetingen om een AI-model te bouwen. Dat vergeleken ze met metingen aan gletsjers in de Alpen. Neerdwarrelend stof wordt bewaard in het ijs zodat je daar eeuwen kan terugkijken naar stofvervuiling.

Hoewel het onderzoek er niet om draaide, vermoeden de onderzoekers dat klimaatverandering de hoeveelheid stof verder gaat doen toenemen. "We konden dat in het huidige model niet zien", zegt Vasilakos, "maar dat is mijn vermoeden op basis van wat we hebben gezien." Klimaatverandering zou leiden tot meer verwoestijning, wat de toename in stof verder zou aanjagen.

Mest voor de Amazone

Ook hier is Kok voorzichtiger. "Klimaatverandering leidt niet één op één tot meer verwoestijning", zegt hij. "En verwoestijning leidt niet één op één tot meer stofvervuiling." Hij wijst op het verleden. In periodes dat de aarde relatief warm was, zat er minder stof in de lucht dan in de ijstijden, toen het kouder was dan nu.

Behalve onze gezondheid beïnvloedt het stof nog veel meer zaken, zegt Kok. Het werkt bijvoorbeeld als een soort mest. "In bepaalde delen van de zee, ver van de continenten, krijg je anders heel weinig voedingsstoffen." En ook het Amazonewoud wordt zo 'bemest', zegt Kok. Als dat nu zou stoppen krijgt het oerwoud over honderden jaren een tekort aan voedingsstoffen.

Eenmaal in de lucht heeft stof ook weer invloed op het klimaat. Deeltjes kunnen zonlichten weerkaatsen of juist vasthouden. En ze dragen bij aan de vorming van wolken, die ook weer een rol kunnen spelen in het afkoelen van de planeet. ...