De Zweden beleggen belastingvrij, is dat ook iets voor Nederland?

Elke maand belegt Karlijn van Herpen een klein stukje van haar salaris op de beurs. Dit gaat automatisch, naar vijf fondsen die investeren in bedrijven wereldwijd. In tegenstelling tot veel andere Nederlanders ligt ze niet wakker van de risico's. Zij woont in Stockholm en daar belegt voor haar gevoel "iedereen" via een zogeheten investeerspaarrekening, ISK.

"Mijn Zweedse partner, mijn zwager en collega's waren er allemaal mee bezig en dan ga je zelf ook denken dat het misschien verstandig is", zegt Van Herpen.

Ze belegt om ooit een appartement te kunnen financieren. Het gaat om geld dat ze niet meteen nodig heeft. Gelukkig maar, want eerder dit jaar zakte de waarde van haar investeringen flink.

"Ja toen baalde ik, zeker. Ik had het er veel over met familie en vrienden want dit is gewoon onderwerp van gesprek hier." Uiteindelijk lukte het om het standaardadvies te volgen: niks doen. "Nu is het natuurlijk weer bijgetrokken."

Iets voor Nederland

Beleidsmakers in Den Haag en Brussel willen dit vaker horen: kleine spaarders die (naast een spaarrekening) ook in de beurs stappen. Want Europese bedrijven komen moeilijk aan kapitaal. Verander dat of Europa wordt niks meer dan een openluchtmuseum, waarschuwde EU-zwaargewicht Mario Draghi eerder al.

Voor het goede voorbeeld kijkt iedereen naar Zweden. Daar is beleggen de normaalste zaak voor burgers. Dat komt grotendeels door die ISK die Karlijn van Herpen ook gebruikt.

De Europese Commissie is inmiddels helder: dit moet Europa - en Nederland - ook hebben. Dat beaamt de regering-Jetten in het coalitieakkoord. Net als het Wennink-rapport, over hoe Nederland concurrerender kan worden: "Introduceer een fiscaal aantrekkelijke Nederlandse equivalent van de Zweedse investerings-spaarrekening om spaargeld van huishoudens te activeren".

Belastingvrij

Met een ISK kunnen mensen met een Zweeds BSN-nummer beleggen in aandelen en fondsen onder versimpelde voorwaarden. Investeringen onder de 300.000 Zweedse kronen (zo'n 27.000 euro) zijn belastingvrij. Daarboven wordt een voordelig belastingtarief gerekend.

"Als ik aangifte doe, heb ik er geen omkijken naar - het is al automatisch ingevuld", zegt de Nederlandse maatschappelijk werker Femke van Ratingen, woonachtig in Zweden. Ze zegt dat ze geen ervaring had met beleggingen voordat ze een ISK opende. In Zweden heb je meestal een eigen contactpersoon bij de bank, iemand die je kent en bij wie je langsgaat op de koffie. "Die stelde zo'n ISK voor. Dan voelt beleggen ook wel vertrouwd."

De Financial Times concludeerde dat de ISK een van de redenen is dat "de rest van Europa jaloers is" op de beurs in Stockholm. Het is dé plek voor bedrijven die kapitaal willen ophalen in Europa, concludeerde zakenblad The Economist. Inmiddels belegt zo'n 40 procent van de Zweden via de regeling. Dat zorgt voor 167 miljard euro aan investeringen in bedrijven. Dat is bijna een derde van het bruto binnenlands product, de som van wat bedrijven, huishoudens en de overheid in één jaar toevoegen aan de economie.

Controversieel

"Deze Zweedse constructie zou een hartstikke goede manier zijn om meer kapitaal vrij te maken voor bedrijven in Nederland", zegt Mary Pieterse-Bloem, hoogleraar bij de Erasmus School of Economics en chief investment officer bij de Rabobank.

De Europese Commissie roept alle EU-landen op om een beleggingsproduct te bieden dat goedkoop en makkelijk is voor burgers. Inmiddels bestaat zo'n Europese beleggingsrekening in een tiental landen. De Zweedse variant ISK wordt vaak gezien als de succesvolste, juist omdat die zo veel kapitaal heeft aangetrokken.

Experts noemen het een plus voor Europa dat de ISK zich niet beperkt tot bijvoorbeeld Europese bedrijven. Dat houdt de regeling aantrekkelijk voor investeerders, die vaak spreiding willen. Nederlanders en Europeanen hebben toch de neiging om buitenproportioneel veel te investeren in bedrijven uit eigen land. Die zogenoemde home bias zie je ook onder ISK-investeerders.

Maar in Zweden is er altijd kritiek geweest op de regeling. Op links is het een klassiek vraagstuk over arm en rijk: mensen die het al breed hebben hoeven geen belasting te betalen op dividend. Slachtoffers daarvan zijn arme mensen die afhankelijk zijn van publieke diensten die met belastinggeld betaald worden zoals zorg en uitkeringen, luidt de kritiek.

Onderzoekers concluderen inderdaad dat de ISK ervoor zorgt dat de staatskas miljarden misloopt aan belastingen. Andere toezichthouders waarschuwen dat beleggen niet altijd makkelijker of voordeliger is met dit product.

Geen plan

Feit blijft dat het Zweden als geen ander EU-land lukt om spaargeld van burgers aan het werk te zetten, en dat grotendeels door middel van de ISK.

Tegelijkertijd is het een precair moment voor Nederlandse beleggers. De voorgestelde hervormingen van belasting op beleggingen kunnen haaks staan op de ambities om beleggen makkelijker en goedkoper te maken, zeggen deskundigen tegen de NOS. Het is momenteel onduidelijk hoe het nu verdergaat met die belastingregels.

In een reactie zegt het ministerie van Financiën dat het aan "banken en brokers" is om beleggingsproducten te ontwerpen voor burgers. "Het fiscale aspect is waar wij een rol in hebben. Dat wordt op dit moment nog onderzocht." ...