Onderzoek naar 'freeze-reactie' krijgt hoogste wetenschappelijke beurs

Een onderzoek naar hoe brein en lichaam reageren op stressvolle situaties krijgt de hoogste wetenschappelijke beurs van Nederland. Neurowetenschapper Karin Roelofs (Radboud Universiteit) doet onder meer onderzoek naar het nut van die 'freeze-reactie' en krijgt dankzij de Spinozapremie 1,5 miljoen euro voor meer research.

De freeze-reactie blijkt heel belangrijk in het goed omgaan met stressvolle situaties. Mensen die goede beslissingen nemen onder druk hebben een heel lage hartslag, terwijl de rest van het lichaam wel 'aan' staat. Alsof je tegelijk het gas- en rempedaal indrukt. Dit geeft de tijd om een goede beslissing te maken, voordat er wordt overgegaan tot actie.

Het onderzoek leidde ook tot een concrete toepassing. Met een VR-game kunnen politieagenten in hun opleiding deze nuttige freeze-reactie trainen.

De 1,5 miljoen wil Roelofs gebruiken voor fundamenteel onderzoek. "Ik wil kijken hoe we het brein zelf kunnen beïnvloeden om mensen beter te laten reageren op stress."

Eiwitten beïnvloeden

Ook chemisch bioloog Hermen Overkleeft krijgt de Spinozapremie. De hoogleraar bio-organische chemie aan de Universiteit Leiden krijgt de beurs voor het ontwikkelen van methodes om menselijke eiwitten te kunnen beïnvloeden. Wetenschapsorganisatie NWO, die de premies jaarlijks uitdeelt, schrijft dat Overkleeft behoort tot de absolute wereldtop.

Door het onderzoek van Overkleeft konden nieuwe medicijnen voor kanker en zeldzame stofwisselings- en auto-immuunziekten gemaakt worden. Hij wil de Spinozapremie gebruiken om zijn onderzoek een "nieuwe richting te geven en te vertalen naar praktische en klinische toepassingen".

Roelofs en Overkleeft maken deel uit van een groep van vier wetenschappers die de hoogste Nederlandse wetenschappelijke beurzen krijgen. De NWO deelde niet alleen de Spinozapremies uit, maar ook de Stevinpremies.

De Stevinpremies zijn voor wetenschappers die met hun onderzoek maatschappelijke impact hebben gemaakt. Deze gaan naar hoogleraar psychiatrie Iris Sommer en mediawetenschapper Claes de Vreese. Ook zij krijgen 1,5 miljoen euro voor verder wetenschappelijk onderzoek.

Via spraak psychoses herkennen

Sommer is hoogleraar psychiatrie aan het UMC Groningen. Ze ontwikkelde onder meer een AI-applicatie die aan de hand van spraak een psychische terugval kan herkennen.

Daarnaast zet Sommer zich in voor psychiatrische behandelingen voor vrouwen. Ze onderzoekt wat de invloed van hormonen zijn op psychoses. Ook roemt de NWO haar boek Het vrouwenbrein, waarmee Sommer een "brug slaat tussen wetenschap en samenleving".

Sommer wil met deze premie jonge onderzoekers in haar team helpen. "Die kan ik nu voor jaren zekerheid geven", zegt ze. Ook wil ze zich de komende jaren nog meer gaan richten op de mentale gezondheid van vrouwen.

AI en de democratie

De andere Stevinpremie gaat naar hoogleraar AI en samenleving De Vreese van de Universiteit van Amsterdam. In zijn onderzoek kijkt hij naar de opkomst van AI, de macht van Big Tech en de toekomst van de democratie.

NWO zegt dat hij deze premie krijgt omdat hij zich ook inzet voor de communicatie van zijn onderzoek. Daarmee heeft hij een maatschappelijke impact. De Vreese ziet de premie als een aanmoediging voor zijn werk. "Het ontvangen van de Stevinpremie is overweldigend en eervol." ...