Twee belangrijke meetstations voor klimaatonderzoek gered, maar gevaar niet geweken

Twee belangrijke meetstations op de Atlantische Oceaan, die ontmanteld dreigden te worden door de regering-Trump, zijn tijdelijk gered. Dat bevestigt het Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) na berichtgeving door NRC. Wetenschappers uit vijf landen, waaronder Nederland, krijgen de stations voor de kust van Groenland in bruikleen. Daardoor blijven ze tot ten minste 2028 operationeel.

"Er is een soort noodoplossing bedacht waarmee het ene project ze mag lenen van het andere project, met de belofte dat ze dan in 2028 weer netjes worden teruggegeven", vertelt oceanograaf Femke de Jong van het NIOZ. "We zijn blij dat dit zo kan, maar het is geen langetermijnoplossing."

Begin deze maand kwam naar buiten dat de VS voornemens was om de vier meetstations in de buurt van Groenland weg te halen. Zeker voor Europa zou dat een probleem creëren: die meetinstrumenten worden onder meer gebruikt om de oceaanstroom te bestuderen die warmte naar Europa brengt en ons hier een relatief mild klimaat bezorgt.

Waar liggen de meetinstrumenten?

Klimaatwetenschappers volgen deze oceaanstroom nauwlettend, omdat die mogelijk afzwakt worden door de opwarming van de aarde. Als dat gebeurt zou dat paradoxaal genoeg ertoe leiden dat de aarde weliswaar opwarmt, maar dat Europa daardoor mogelijk razendsnel veel kouder wordt; de aanvoer van warmte zou immers afnemen.

Dat zou zeer ingrijpende gevolgen hebben. Het zou landbouw bijvoorbeeld hier een stuk moeilijker maken.

Hoe werkt dat met die golfstroom?

Voor de wetenschap zou er een groot gat vallen in de kennis over deze oceaanstroom als de meetinstrumenten worden weggehaald. Om het complexe systeem van stromingen in de oceaan te begrijpen, is het noodzakelijk om langdurig op één plek te meten. Zonder die langjarige gegevens, wordt het veel lastiger om de effecten van klimaatverandering op de oceaan, en dus op het klimaat in Europa, goed te begrijpen.

Dat de Amerikaanse regering meetnetwerken als deze zou ontmantelen werd al langer verwacht. De regering-Trump heeft niets op met klimaatonderzoek en doet poging na poging om de stekker uit dit soort onderzoek te trekken. "De dag waarvan je wist dat die zou komen", noemde NIOZ-directeur Han Dolman het nieuws over de ontmanteling van de meetstations daarom begin deze maand. Dramatisch, vond hij het.

Dat twee van de vier stations voorlopig zijn gered, is voor de wetenschap dus een welkome meevaller, vertelt De Jong van het NIOZ nu. "Maar het volgende probleem dient zich alweer aan", verzucht ze.

Omdat een officieel besluit over de Amerikaanse financiering van het grotere meetnetwerk uitblijft, is ook het geld dat hiermee naar Canada zou gaan nog niet geregeld. Officieus is er wel al toestemming, maar de Canadezen zeggen nu: zonder officiële beslissing heeft het voor ons geen prioriteit. Daarmee komen de metingen dus opnieuw in gevaar.

"De VS en Canada zijn acute problemen, maar het algemene probleem is breder", licht De Jong nog toe. "Ook in het Verenigd Koninkrijk wordt zwaar bezuinigd op oceaanonderzoek en hier in Nederland verscherpen de regels voor financiering zodanig dat we ons deel van de tijdserie niet meer kunnen onderhouden."

Vanuit de politiek, in de VS maar dus ook dichter bij huis, worden steeds dit soort ingrijpende besluiten genomen. En de onderzoekers moeten daar steeds maar weer wat op vinden, verzucht ze. Die inventiviteit is eindig, waarschuwt ze ook Nederlandse politici. "Onze mogelijkheden zijn bijna uitgeput. Het is tijd dat de politiek beseft dat het huidige systeem niet werkt." ...