Rode Kruis slaat alarm over dreigende voedsel- en watertekorten door El Niño

Het Rode Kruis slaat alarm over de wereldwijde gevolgen die El Niño kan hebben, eind dit jaar en in 2027. De hulporganisatie vreest dat het weerfenomeen de komende tijd in meerdere regio's in de wereld tegelijk grote problemen kan veroorzaken, zoals voedseltekorten, overstromingen, droogte en gevaarlijke hittegolven.

Daarom worden nu al hulpgoederen zoals voedsel, water en hygiënepakketten naar risicogebieden gebracht.

Vooral in kwetsbare regio's in Afrika worden maatregelen getroffen. In het door conflicten en crises geteisterde Sudan en Zuid-Sudan kan droogte door El Niño leiden tot mislukte oogsten en dus honger.

In Somalië dreigt een dubbele ramp in de vorm van zowel extreme droogte als zware overstromingen. Datzelfde geldt voor Bangladesh. In het Midden-Oosten worden ernstige watertekorten verwacht.

"Extreem weer raakt altijd de mensen die het minst hebben het hardst", zegt directeur Harm Goossens van het Nederlandse Rode Kruis. "Dat is hartstikke oneerlijk. Denk aan gezinnen die al in een vluchtelingenkamp wonen. Of mensen die elke dag te weinig eten hebben. Zij worden straks driedubbel hard geraakt door droogte, overstromingen of extreme hitte. Dat maakt de kans op voedseltekorten en ziekte alleen maar groter."

Wat is El Niño?

El Niño is een weerfenomeen dat om de twee tot zeven jaar ontstaat. Het water in de Stille Oceaan warmt dan op en verstoort de gebruikelijke wind- en zeestromingen. Dat brengt wereldwijd gemiddeld een hogere temperatuur met zich mee en kan in meerdere regio's leiden tot extreem weer, zoals droogte of juist veel regenval.

De risico's op die extremen nemen al toe door klimaatverandering, en El Niño komt daar nog eens bovenop.

Het weerfenomeen wordt afgewisseld door La Niña, die juist een afkoelende werking heeft. De laatste La Niña liep afgelopen voorjaar ten einde, gevolgd door een vrij snelle omslag naar El Niño. De vorige El Niño bracht in 2023 allerlei weerrecords met zich mee. Geen El Niño is hetzelfde, maar in de regel neemt het risico op extremen toe bij een zwaardere El Niño.

Het Amerikaanse meteorologische instituut NOAA maakte eind vorige week bekend dat het weerfenomeen officieel is begonnen. De kans dat het een erg krachtige El Niño wordt - mogelijk een van de hevigste sinds het begin van de metingen in 1950 - schat het NOAA op 63 procent.

Nederland ervaart nauwelijks directe effecten van El Niño, maar het fenomeen leidt op verschillende plekken op de wereld tot warmere, drogere of nattere omstandigheden:

Het fenomeen geldt als krachtig wanneer de temperatuur 2 graden boven de normale temperatuur komt. Veel recente modellen verwachten zelfs een afwijking van meer dan 3 graden, wat zou betekenen dat het een historisch zware El Niño wordt.

Moet de wereld zich opmaken voor een zware El Niño?

De melding van het NOAA en de eerdere waarschuwing van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) vormen aanleiding voor het Rode Kruis om de voorbereidingen op te voeren. Het Rode Kruis doet dat bijvoorbeeld ook door boeren te helpen met het eerder naar binnen halen van hun oogst. Ook levert het boeren droogtebestendige zaden.

"Droogte zorgt voor mislukte oogsten en drijft voedselprijzen verder op, die al hoog zijn door dure brandstof en kunstmest", vertelt Goossens, verwijzend naar de enorme impact van het conflict in het Midden-Oosten op de wereldeconomie. Als daar ook nog extreem weer bij komt, kan dat leiden tot ernstige voedselnood.

Verder worden watertanks al gevuld en krijgen gezinnen in kwetsbare gebieden financiële steun om prijsstijgingen als gevolg van weersextremen op te vangen.

Het Rode Kruis zegt dat deze manier van werken essentieel is in een wereld waarin extreem weer steeds vaker voorkomt. "Door eerder in actie te komen, voorkomen we veel leed én is hulp uiteindelijk goedkoper en effectiever", zegt Goossens. ...