Topambtenaar Cai Qi in China steeds belangrijker, wie is de man achter Xi?

Cai Qi is in China al jaren een bekend politicus, maar sinds kort verschijnt hij steeds vaker op het internationale toneel. Hij opereerde decennia in de schaduw van Xi Jinping en geldt inmiddels als een van de belangrijkste vertrouwelingen van de Chinese president.

Onlangs kreeg hij nog een verantwoordelijkheid bij zijn toch al veelomvattende takenpakket: het leiden van de Partijschool. Hoe groeide Cai uit tot misschien wel de op-een-na machtigste man van China?

Bijzondere uitspraken

De 70-jarige Cai is zijn carrière begonnen als ambtenaar in de oostelijke kustprovincies Fujian en Zhejiang, waar hij in beide gevallen onder Xi werkte. In 2012 trok hij nationaal de aandacht door in een interview te pleiten voor de ontwikkeling van cybersecuritywetgeving. Hij riep de Chinese Communistische Partij (CCP) op het internet als "slagveld" te zien om zijn macht te versterken.

De uitspraken waren bijzonder. Niet alleen omdat Cai in de jaren daarvoor pleitbezorger was van online transparantie, maar ook omdat het in China ongebruikelijk is om je als ambtenaar openlijk uit te spreken over dossiers waar je niet over gaat.

Voor Cai pakte het goed uit. Twee jaar later benoemde Xi hem tot adjunct-directeur van de nieuwe nationale veiligheidscommissie. Een paar jaar later werd Cai de leider van Peking. Hij overzag de Olympische Winterspelen en loodste de hoofdstad door de coronapandemie.

Volgens Victor Shih, China-expert verbonden aan de Universiteit van Californië, geldt de transformatie van Peking als een van Cais grootste prestaties. "Onder zijn leiding werd de controle in de hoofdstad flink opgevoerd en werden bedrijven en scholen gedwongen te verhuizen. Dit zijn allemaal zeer impopulaire maatregelen die hij naar de wens van Xi heeft weten door te voeren."

In 2022 werd Cai beloond met een lidmaatschap van het Permanent Comité van het Politbureau (PSC).

Wie heeft de macht in China?

China kent een duaal bestuurlijk systeem, bestaande uit de Chinese Communistische Partij (CCP) en de Staat. De CCP bepaalt in grote lijnen de koers van het beleid en de staat voert dat uit. De belangrijkste beslissingen worden genomen door het zevenkoppige PSC, de hoogste machtskring binnen de partij.

Het huidige PSC bestaat uit Xi en zes andere partijleiders, onder wie Cai. Waar het PSC in het verleden was samengesteld uit vertegenwoordigers van verschillende ideologische kampen binnen de partij, is daar tegenwoordig geen sprake meer van. Alle PSC-leden zijn Xi-loyalisten.

De machtigste functie die Cai op het moment bekleed is die van directeur van het Algemeen Bureau van het Centraal Comité. In die rol loopt vrijwel alle informatie die Xi krijgt via hem, waaronder uiterst gevoelige dossiers over de nationale veiligheid. "Xi is behoorlijk paranoïde als het gaat om veiligheid. Dat Cai deze positie bekleedt, geeft aan dat hij Xi hierin naar wens bedient", stelt China-expert Victor Shih.

Ideologie

Daarnaast is Cai sinds kort ook hoofd van de Centrale Partijschool, het instituut dat verantwoordelijk is voor de ideologische vorming van China's topambtenaren. Dat is een positie die zowel de huidige als de vorige leider van China heeft bekleed.

Dat Xi Cai vertrouwt op ideologisch terrein bleek vorige week tijdens een belangrijke nationale conferentie over de partijopbouw van de CCP, legt Manoj Kewalramai uit, specialist in Chinese ideologie. Normaal gesproken ontstaan nieuwe partijconcepten uit toespraken van Xi, waarna partijtheoretici zijn woorden uitwerken. Dit keer kwam het woord direct van Cai, wat volgens Kewalramai nooit eerder is gebeurd.

Internationale rol

Hoewel zijn portefeuille vooral op het binnenland is gericht, speelt Cai ook een steeds prominentere rol in China's internationale aangelegenheden. Vorig jaar overzag hij de grote internationale veiligheidstop in Tianjin en de militaire parade in Peking, waar tal van buitenlandse leiders aanwezig waren.

Dit jaar ontmoette hij het hoofd van Taiwans grootste oppositiepartij Cheng Li-wun en vergezelde hij Xi op zijn reis naar Noord-Korea. "Wat Cais persoonlijke standpunten zijn, weten we niet, maar hij neemt wel deel aan al deze overleggen, wat aangeeft dat hij invloed heeft op de discussie", aldus Kewalramani.

Of dat ook betekent dat Cai de mogelijke opvolger is van Xi, valt volgens Shih en Kewalramai nog niet te zeggen. Zelfs Xi's oudste bondgenoten hebben de afgelopen jaren het veld moeten ruimen. Hoe stevig hij in het zadel zit, zal op het vijfjaarlijkse partijcongres dat volgend jaar plaatsvindt, moeten blijken. ...