Onderzoek middeleeuws slagveld moet raadsels over Slag bij Ane ophelderen

Een stuk land bij Holthone in Overijssel is deze week het decor van een militair tentenkamp. Op de veldbedden slapen alleen geen soldaten, maar archeologen en veteranen. Zij doen voor het eerst wetenschappelijk onderzoek naar de Slag bij Ane, een bloedige strijd die in 1227 werd uitgevochten tussen het leger van de bisschop van Utrecht en Drentse boeren.

Tegen alle verwachtingen in wonnen de Drenten. Veel details over de veldslag zijn onbekend, zoals waar deze precies begonnen is. Wel vonden hobby-archeologen de afgelopen jaren objecten in de omgeving van Holthone die erop duiden dat daar gevochten is.

In de regio leeft het verhaal nog steeds, zegt Jos Stöver, erfgoedspecialist bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). "Er is ook een monument voor opgericht. Het sentiment is: 'wij wonnen tegen de hoge heren uit Utrecht'."

Volgend jaar is de slag precies 800 jaar geleden. Samen met de Stichting Overstichtse Oorlogen vond de RCE dat een mooie aanleiding om het slagveld systematisch te analyseren. Nooit eerder werd in Nederland een middeleeuws slagveld onderzocht.

De Slag bij Ane

De aanleiding voor de slag was een conflict over belastingen en bestuurlijke macht. De Drentse boeren wilden meer vrijheden, terwijl bisschop Otto II van Utrecht zijn gezag wilde handhaven. Een leger onder leiding van Rudolf van Coevorden versloeg uiteindelijk het ridderleger van de bisschop. Dat was onverwacht, omdat het ridderleger groter was en bovendien professioneler ingericht.

De sleutel tot overwinning was het landschap, zegt historicus Bert Finke. "Het veld zag er groen uit, maar daaronder zat een drassige ondergrond. Daar zakten de zwaarbewapende ridders met hun paarden doorheen."

Vervolgens was het voor de lichtbewapende Drenten makkelijk om korte metten te maken met hun tegenstanders. "Die zijn compleet afgemaakt", aldus Finke.

Ane ligt, net als Holthone, in het huidige Overijssel tussen Hardenberg en Coevorden. Rondom de plek waar 800 jaar geleden een bloedbad plaatsvond in moerassig landschap, hangt nu een gemoedelijke sfeer. Er lopen zo'n vijftien oud-militairen rond, af en toe klinkt een piep die erop duidt dat een metaaldetector een signaal heeft opgepikt.

Ze zijn in Holthone terechtgekomen via Stichting Recovery on the Battlefield (ROTB). ROTB biedt een ondersteuningsprogramma voor veteranen die worstelen met PTSS en/of een fysieke beperking, schreef RTV Oost eerder.

"Slagveldarcheologie is belangrijk, omdat het voor veteranen herkenbaar terrein is", zegt voorzitter Corstiaan de Haan.

De aanwezige veteranen komen uit verschillende generaties en hebben in verschillende landen gediend. "Ze delen ervaringen met elkaar terwijl ze bezig zijn", zegt De Haan. "Een gesprek ontstaat zo makkelijker dan in een formele setting."

De tenten verderop zijn aangeleverd door de Landmacht. "Daar komen de meeste getraumatiseerde veteranen vandaan", weet De Haan. Zelf heeft hij gediend in Bosnië.

Het was voor sommige deelnemers van ROTB slikken toen ze de legertent voor het eerst zagen, zegt hij. "Het is toch een confrontatie met militair zijn. Maar nu iedereen gesetteld is, vinden ze de bivak ook grappig. Iedereen hangt er een beetje omheen en zo krijgen ze er ook weer een positievere associatie mee."

Pommel

Behalve veteranen en professionele archeologen zijn ook vrijwilligers betrokken, zoals Jurrien Toenhake. Voor hem is dit een bijzondere zoektocht. 36 jaar geleden vond hij, niet al te ver van het huidige zoekgebied vandaan, een bijzonder object in de grond met een metaaldetector.

Hij dacht er niet veel van maar hield het toch bij zich. Twee jaar geleden besloot hij zijn hobby weer op te pakken en ging een nieuwe metaaldetector kopen in Lutten. Voor de zekerheid nam hij het voorwerp dat hij in 1990 had gevonden mee. De verkoper herkende het direct als een pommel. Dat is het bovenste deel van de greep van een middeleeuws zwaard of dolk.

Nooit eerder werd zo'n vondst gedaan in Nederland, en zelfs wereldwijd is die uniek. De meeste pommels die gevonden zijn, komen namelijk van zwaarden. Dit exemplaar komt van een dolk en dateert uit circa op 1195. Aan het familiewapen te zien, komt het object van een ridderlijke familie. De kans is groot dat de dolk die eraan vastzat is gebruikt bij de Slag bij Ane.

Voor Toenhake is de cirkel rond nu hij opnieuw meezoekt rondom Hothone. De pommel wil hij het liefst in een museum zien pronken.

Munten en moertjes

Inmiddels zijn al heel wat vondsten gedaan. Het gaat dan om munten, stukken aluminium en moertjes of andere kleine ijzerdeeltjes waar de metaaldetector op aansloeg.

De komende tijd worden de voorwerpen onderzocht en gedateerd. Het gros van de gevonden objecten zal waarschijnlijk uit de afgelopen 200 jaar stammen, zegt Stöver van de RCE. De hoop en verwachting is dat bij het graven dieper in de grond ook middeleeuwse spullen tevoorschijn komen. ...