Hoe Ierse grondstoffen in de Russische wapenindustrie belanden

Al op kilometers afstand zie je de hoge bergen met rode bauxietaarde over een uitgestrekte vlakte en achter die bergen roken dag en nacht de schoorstenen van Aughinish Alumina, een raffinaderij op een schiereiland aan de West-Ierse kust. Het bedrijf is de afgelopen maanden de speelbal geworden van een verhit diplomatiek gevecht.

De raffinaderij verwerkt bauxiet tot aluminiumoxide, een cruciale grondstof voor de productie van aluminium. Uit een onderzoek van het Organised Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), een internationaal collectief van onderzoeksjournalisten, blijkt dat een groot deel van de Ierse export in Rusland belandt.

De kwestie heeft Ierland in verlegenheid gebracht. "Ik wil benadrukken dat aluminiumoxide en aluminium niet vallen onder de Europese sanctiepakketten", stelt Niall Collins, het parlementslid dat deze regio in West-Ierland vertegenwoordigt.

Collins wijst op het belang van aluminium. "Het zit werkelijk overal in, camera's, auto's en telefoons. In bijna elk huishoudelijk apparaat."

Uit het onderzoek van het OCCRP blijkt dat het materiaal uit Ierland ook in minder onschuldige producten terechtkomt. Uitgelekte documenten tonen aan dat het Ierse aluminiumoxide belandt in de Russische wapenindustrie.

Nauwe banden met Poetin

De raffinaderij in het West-Ierse Limerick werd in de jaren 70 gebouwd en veranderde sindsdien meerdere malen van eigenaar. In 2007 nam de Russische grondstoffenproducent Rusal het bedrijf over, een van de grootste aluminiumproducenten ter wereld. Oprichter is de oligarch Oleg Deripaska, die nauwe banden onderhoudt met de Russische president Vladimir Poetin. Deripaska staat al sinds 2022 op een Europese sanctielijst.

Jarenlang exporteerde Aughinish Alumina vooral naar smeltovens in EU-landen, maar sinds de Russische invasie in Oekraïne in 2022 was er een scherpe toename van de export naar Rusland. Volgens het Ierse bureau voor de statistiek exporteerde Aughinish Alumina in de eerste drie maanden van 2026 83 procent van zijn aluminiumoxide naar Russische smeltovens.

Aughinish Alumina bestrijdt die cijfers. Volgens de onderneming ging in de eerste drie maanden van dit jaar 51 procent van de export naar Rusland. Hoe dan ook, de Russische industrie blijft de grootste afnemer van de cruciale grondstof.

Brief aan Europese Commissie

Dat moet zo snel mogelijk veranderen, vindt de Nederlandse Europarlementariër Bart Groothuis (VVD). Samen met 39 andere Europarlementariërs heeft hij een brief geschreven aan de Europese Commissie en de Ierse regering om de export naar Rusland onmiddellijk stop te zetten.

"Van dat aluminium in Rusland worden lange-afstandsraketten gemaakt, zowel kruisraketten als ballistische raketten. Die zien we dagelijks neerdalen op Kyiv en andere plekken in Oekraïne. Dat is onacceptabel."

EU-buitenlandchef Kaja Kallas bracht deze maand een bezoek aan Dublin en besprak de kwestie met de Ierse regering. Kallas lijkt open te staan voor het pleidooi van Groothuis. "Europa moet alle mazen in de wet dichten en de sancties verder aanscherpen. Geen enkel Europees product zou mogen belanden in drones en raketten die Oekraïense burgers doden."

Ierland staat op het punt het roulerende voorzitterschap van de Europese Unie over te nemen en zit duidelijk in de maag met deze kwestie. Hoewel de druk steeds groter wordt om actie te ondernemen, aarzelt Dublin.

"We begrijpen de zorgen", zegt Niall Collins, die niet alleen parlementslid is, maar ook minister in de Ierse regering. "Wij begrijpen allemaal waarom sancties tegen Rusland zijn ingesteld. Daarom hebben wij ook zelf een onderzoek ingesteld naar de raffinaderij."

Toch waarschuwt hij voor al te overhaaste beslissingen. "We moeten niet onszelf in de voet schieten met maatregelen waarmee we onze eigen economie en mensen gaan beschadigen."

Banen op het spel

Aughinish Alumina heeft op zijn beurt de Ieren onder druk gezet. In een brief aan de regering stelt het bedrijf dat het de raffinaderij moet opdoeken als het niet langer aluminiumoxide mag exporteren naar Rusland. Daarmee staan honderden banen op het spel in een regio waar de banen toch al niet voor het oprapen liggen. "De economische schade zou in de honderden miljoenen lopen", voorspelt Collins.

Groothuis heeft begrip voor de Ierse zorgen. "Daar werken aardig wat mensen in die fabriek. Ze komen op voor hun belangen en dat snap ik, maar er zijn meer belangen."

Volgens Groothuis kan de EU inspringen om de economische impact van een exportverbod te verzachten. "We moeten zorgen dat ze alternatieve klanten krijgen uit Europa. Daar moet ook een prijsgarantie voor komen. Dat kan de Europese Commissie doen. Zo kunnen we Ierland helpen, maar we moeten we zo snel mogelijk zorgen dat er geen aluminium meer gaat naar de Russische wapenindustrie." ...