Gasgeneratoren moeten stroomnet Utrecht ook op piektijden betrouwbaar houden

Er is een fundering gelegd en een verbinding met het stroomnet, maar verder is het nog een leeg stuk grond naast de Utrechtse wijk Strijkviertel. Binnenkort begint hier de plaatsing van gasgeneratoren. Deze apparaten maken stroom door aardgas te verbranden en kunnen deze elektriciteit plaatselijk aan het stroomnet leveren.

Door dit project moet het overvolle stroomnet hier overeind blijven. Ook op de koudste winterdagen. Dan gebruiken mensen de meeste stroom, om hun huizen te verwarmen en te verlichten.

De generatoren zijn een nieuwe stap om de gevolgen van het overvolle stroomnet op te vangen. Voor netbeheerder Stedin is het een ingrijpende maatregel. "Het was een heel lastige afweging", zegt Aline Arends, operationeel directeur bij Stedin, "maar het stroomnet in Utrecht zit hartstikke vol."

Paar dagen per jaar

Bijna heel Nederland kampt met een overvol stroomnet, maar rond Utrecht zijn de problemen bijzonder groot. Vanaf 1 juli geldt hier een volledige aansluitstop. Zowel consumenten als bedrijven die een nieuwe of grotere aansluiting willen, komen op een wachtlijst.

Wat is netcongestie?

Steeds meer delen van Nederland kampen met een overvol stroomnet, ook wel netcongestie genoemd. Hierbij is er wel genoeg stroom, maar is er niet genoeg ruimte in de stroomkabels om die van a naar b te krijgen. Het is vergelijkbaar met een weg waar files ontstaan: niet alle mensen die stroom willen afnemen of leveren kunnen worden geholpen op het moment dat zij wensen.

Dit speelt lang niet op alle momenten. Grote delen van de dag is er meer dan genoeg ruimte, maar op momenten met veel aanbod en vraag kan het stroomnet vol raken. Hoewel de problemen bijna in heel Nederland spelen zijn ze niet overal even groot. De regio's Utrecht en Oost-Brabant hebben er het meeste last van.

In Strijkviertel is er op het net van Stedin zelf nog wel genoeg ruimte, maar het volle hoogspanningsnet verderop werkt als een flessenhals. Daardoor lukt het op momenten met de hoogste stroompieken niet om voldoende stroom hiernaartoe te vervoeren.

De gasgeneratoren moeten voorkomen dat dan de stroom uitvalt. Arends verwacht dat de apparaten een paar dagen per jaar zullen draaien. De rest van de tijd staan ze uit en verbranden ze geen aardgas.

Het licht aanhouden

Het project bij Strijkviertel is het verst, maar Stedin wil op nog drie andere plekken rond Utrecht generatoren plaatsen. Mogelijk volgt later ook plaatsing in andere regio's. Ook netbeheerders Enexis en Liander denken na over meer flexibele opwek, waaronder mogelijk ook gasgeneratoren.

De bouw leidt er vooralsnog niet toe dat Stedin extra bedrijven of woningen kan aansluiten. De generatoren zijn echt nodig om 'het licht aan te houden'. "De eerste worden gebruikt om de veiligheid en stabiliteit van het net te waarborgen", zegt operationeel directeur Arends.

Het is daarom ook urgent dat de bouw op tijd klaar is. Anders zijn aanvullende maatregelen nodig voor komende winter. Latere projecten scheppen volgens Arends mogelijk wel ruimte voor nieuwe aansluitingen. Naar verwachting blijven de generatoren tien tot vijftien jaar staan.

Intussen versterkt de nationale netbeheerder Tennet het hoogspanningsnet. Ten noorden van Utrecht bouwt Tennet een hoogspanningsstation, en bereidt een bestaand station uit. Dat is op zijn vroegst klaar in 2031.

Grijs voor groen

Stedin gaat niet in op vragen over de kosten. "Over de kosten van specifiek deze centrale kan ik geen uitspraken doen", zegt Arends, "maar dit is onderdeel van alle kosten die wij maken voor het uitbreiden van het stroomnet." Waarschijnlijk gaat het om een investering van tientallen miljoenen euro's.

De plaatsing van gasgeneratoren is een extreem voorbeeld, maar netbeheerders doen op diverse manieren iets tegen het overvolle stroomnet. Een daarvan is het uitsmeren van elektriciteitsgebruik over de dag. Op de meeste momenten is er genoeg ruimte om stroom te transporteren. Alleen vooral tussen vier uur 's middags en negen uur 's avonds ontstaan problemen doordat veel mensen dan tegelijk thuiskomen.

Stedin verwacht niet dat de generatoren tot veel meer CO2-uitstoot gaan leiden. "We noemen het transitiegas, of een beetje grijs voor groen", zegt Arends, "omdat uiteindelijk die energietransitie wel door moet gaan". De apparaten draaien maar een klein deel van het jaar. Het doel is dat ze elders verduurzaming mogelijk gaan maken, wat uiteindelijk leidt tot minder CO2-uitstoot. ...