Kabinet komt met ingrijpende stikstofplannen, onder meer zones rond natuurgebieden

Rond twintig grote natuurgebieden komen zones van 1 kilometer waarin veel minder stikstof mag worden uitgestoten. Dat staat in het ingrijpende stikstofpakket van het kabinet dat zo goed als af is, melden bronnen aan de NOS. Het gaat onder meer om de Peel in Brabant, de Veluwe in Gelderland en de Utrechtse Heuvelrug.

Een relatief ruime strook van 1 kilometer rond een gebied betekent dat sommige bedrijven in de zone mogelijk veel moeten reduceren, terwijl andere bedrijven buiten schot kunnen blijven. Hoeveel de uitstoot verminderd moet worden, zal per natuurgebied verschillen.

Rond kleinere natuurgebieden komen zones van maximaal 500 meter. Voor boerenbedrijven in deze zones betekent het dat ze moeten verdwijnen, verhuizen of innoveren om minder stikstof uit te stoten.

Uitstootplafond per sector

Maar het kabinet heeft nog meer bedacht om Nederland van het stikstofslot te krijgen. Naast de zones zal per sector een uitstootplafond gaan gelden. Voor melkvee (koeien) zal die emissiegrens als eerste worden bepaald, daarna komen andere sectoren.

Wat de grens wordt, is nog niet duidelijk. De komende dagen wordt er op verschillende plekken nog over de invulling van de maatregelen gesproken.

Daarnaast staat in de plannen dat er verschillende normen komen voor de hoeveelheid dieren die gehouden mag worden per hectare grond. De precieze norm staat nog niet vast - ook die gesprekken lopen nog - maar wel is duidelijk dat de regels gaan verschillen per grondsoort.

Zand of klei

Veehouders op stikstofgevoeligere zandgrond zullen een strengere norm krijgen dan veehouders op kleigrond. In Noord-Brabant, waar relatief veel intensieve veehouderij is, is veelal zandgrond.

Het kabinet wil verder, volgens ingewijden, de rekenkundige ondergrens verhogen naar een halve mol stikstof per hectare. Die grens is nu nog 0,005 mol (ongeveer nul), wat in de praktijk betekent dat overal een natuurvergunning voor moet worden aangevraagd, ook voor heel kleine (bouw)projecten. Met de verhoging van de ondergrens wordt het makkelijker om bijvoorbeeld te bouwen, omdat er minder snel een natuurvergunning nodig is.

Een andere maatregel die in het vat zit, is de invoering van dierrechten voor meer soorten. Nu geldt dat stelsel, waarin bepaald wordt hoeveel dieren er gehouden mogen worden, nog alleen voor kippen, varkens en koeien. Als het aan het kabinet ligt, gaat dat ook gelden voor bijvoorbeeld geiten en eenden. Op die manier kan het aantal dieren makkelijker worden begrensd.

Sanctie

Om de rechter te overtuigen van het stikstofpakket, heeft het kabinet een 'stok achter de deur' voor ogen. Gedacht wordt aan een zogenoemde generieke korting op dierrechten per regio. Het Rijk kan dan tegen provincies zeggen dat ze minder dieren mogen houden als de normen worden overschreden.

De afgelopen jaren zetten rechters vaak een streep door stikstofbeleid van het kabinet, omdat doelen (die in de wet staan) niet werden gehaald of niet zouden worden gehaald. Met deze sanctie hoopt het kabinet de rechter te overtuigen dat het dit keer geen vrijblijvend beleid is.

Nog geen meerderheid

De stikstofplannen zijn in grote lijnen gisteren vastgesteld in het Catshuis waar elf bewindspersonen bij elkaar waren. De drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn aan boord, maar daarmee is er nog geen meerderheid.

Achter de schermen klinkt de verwachting dat het moeilijk 'nee' zeggen is tegen plannen die Nederland van het slot halen. Maar partijen waarnaar gekeken wordt, JA21 en Pro, zijn in deze fase nog niet op de hoogte gesteld van de plannen.

Het kabinet wil het stikstofpakket overigens niet in één wet gieten. Het zal gaan om verschillende wetten, waar per plan dus een meerderheid voor moet worden gevonden.

Bronnen waarschuwen wel dat het pakket niet betekent dat Nederland in een keer van het stikstofslot gaat. Uiteindelijk moet per natuurgebied worden vastgesteld hoe het ervoor staat, om op die plekken weer vergunningen te kunnen afgeven.

Waarom zitten we op een stikstofslot?

Nederland is volgens Europese afspraken verplicht om ruim 160 natuurgebieden te beschermen. Maar dat lukt niet, doordat de stikstofuitstoot hoog is. Daardoor verdwijnen planten, insecten en vogels.

In 2015 werd een oplossing bedacht: het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Bedrijven die stikstof wilden uitstoten, bijvoorbeeld om meer koeien te houden of een weg aan te leggen, kregen alvast toestemming om dat te doen. De compensatie voor de natuur zou later komen.

Alleen werd die laatste belofte niet nagekomen want de stikstofneerslag bleef te hoog. De Raad van State zette daarom in 2019 een streep door de PAS-regeling, waardoor in één klap duizenden bedrijven illegaal werden. Ook vergunningen voor nieuwe projecten zijn sindsdien lastig te krijgen: rechters oordelen vaak dat daarvoor de stikstofuitstoot te hoog is.

Nederland zit daardoor al jaren op slot: bedrijven kunnen niet uitbreiden, woningen kunnen niet worden gebouwd en wegen kunnen niet worden aangelegd. Volgens verschillende schattingen loopt de schade voor de economie intussen in de miljarden tot tientallen miljarden per jaar. ...