Laptops, spelcomputers en smartphones veel duurder door AI-datacenters

Een nieuwe laptop, een PlayStation 5 of smartphone is tegenwoordig een stuk duurder dan een paar maanden geleden. Dat komt doordat een belangrijk onderdeel flink duurder is geworden: de chip met werkgeheugen. Die worden massaal opgekocht voor AI-datacenters, waardoor er veel minder overblijft voor de apparaten in de elektronicawinkel.

"We waren eigenlijk gewend dat apparaten steeds goedkoper worden", zegt Tomas Hochstenbach van techsite Tweakers, die de ontwikkelingen volgt. "Dus dat je na één of twee jaar een betere laptop of telefoon kan kopen voor hetzelfde geld. Dat is nu gewoon niet meer zo. Je koopt op dit moment waarschijnlijk een slechter apparaat dan een jaar geleden."

Het verschil is goed te zien in de computerwinkel van Menno Romeijn in Valkenswaard. Hij laat twee laptops zien die erg op elkaar lijken. De ene heeft een geheugenchip van 8 GB en kost 549 euro. "Die andere heeft 16 GB, maar verder heel vergelijkbare specificaties", zegt hij. Door het extra werkgeheugen betaal je veel meer: deze laptop is 200 euro duurder.

Traag door onvoldoende geheugen

Laptops en andere apparaten hebben werkgeheugen nodig om taken uit te voeren. Met onvoldoende werkgeheugen wordt een apparaat op een gegeven moment erg traag. "Als je alleen wil internetten of wil e-mailen, heb je aan 8 GB wel genoeg", zegt Romeijn. "Maar als je er iets meer mee wil doen, zoals een filmpje kijken, uitgebreid met Excel werken of heel veel tabbladen open hebben, is 16 GB wel handiger."

De stijgende geheugenprijzen hadden in het najaar al gevolgen voor mensen die zelf pc's bouwen om te gamen. Zij kopen het werkgeheugen als los onderdeel. Dat was toen al flink duurder. Toen al waarschuwden fabrikanten van Windows-laptops, zoals HP en Dell, dat de stijgende prijzen gevolgen zouden hebben voor producten met een geheugenchip.

Tientallen tot honderden euro's

"Je betaalt nu gewoon 50, 100 of 200 euro meer, afhankelijk van hoeveel geheugen erin zit", zegt Hochstenbach op basis van gegevens uit Pricewatch, een prijsvergelijker van Tweakers voor laptops, smartphones en andere elektronica.

Hetzelfde zie je bij een van de populairste smartphones van Samsung, zegt hij. "De Galaxy A-modellen van dit jaar zijn 50 euro duurder dan die van vorig jaar, terwijl het eigenlijk precies dezelfde telefoon is, met net zoveel geheugen. Dus als je een net zo goede telefoon wil als vorig jaar, betaal je gewoon meer."

Dat geldt ook voor spelcomputers: de PlayStation 5 is nu 100 euro duurder dan begin dit jaar. Microsoft heeft aangekondigd dat de Xbox vanaf augustus duurder wordt. In Nederland gaat de prijs met 50 euro omhoog, laat het bedrijf weten.

Minder laptop voor hetzelfde geld

"Het is lastig om prijsverhogingen van een specifieke Windows-laptop te zien", zegt hij. "Dat komt omdat fabrikanten elk model maar een paar maanden verkopen, voordat het nieuwe model op de markt komt." Een uitzondering daarop is Apple, die dezelfde laptops veel langer verkoopt en ze vorige maand minimaal 100 euro duurder maakte.

Fabrikanten van Windows-laptops doen ook iets anders: ze plaatsen niet 16 GB, maar 8 GB werkgeheugen in hun laptop, terwijl de prijs hetzelfde blijft. Ze willen hun laptops niet te duur maken, zegt Hochstenbach. "Ze maken dus een minder goede laptop. Als je nu in de winkel een laptop van 500 euro koopt, krijg je voor dat geld gewoon minder laptop dan vorig jaar."

Einde niet in zicht

Het lijkt er niet op dat geheugenchips de komende tijd weer goedkoper worden, integendeel. De drie grote fabrikanten verwachten dat de vraag voor AI-datacenters blijft toenemen. Xbox-maker Microsoft verwacht dat werkgeheugen tegen de herfst van 2027 nog eens twee keer zo duur is.

De Zuid-Koreaanse chipmaker SK hynix zei in oktober al genoeg bestellingen te hebben voor alle chips die het bedrijf in 2026 kan maken. Samsung, dat naast smartphones ook geheugenchips maakt, zegt dat bezorgde klanten nu al doorgeven hoeveel chips zij in 2027 nodig hebben. En de Amerikaanse chipmaker Micron verwacht nog tot zeker 2028 tekorten.

"Heel lang was het advies bij nieuwe laptops en smartphones: wacht even met kopen, want straks is die goedkoper", zegt Hochstenbach van Tweakers. "Dat is niet meer zo. De AI-bedrijven hebben een onstilbare honger naar rekenkracht. Dit hebben we niet eerder gezien. Wie nu een laptop of spelcomputer wil kopen, is daarvan de dupe." ...