Enorme bosbranden Frankrijk leiden tot uniek fenomeen: een vuurwolk

"Een vuurstorm", noemde een Franse brandweerman het. En de gouverneur van het departement Gironde noemde het "een ongelofelijk en ongezien fenomeen". Tijdens de enorme bosbranden in de buurt van de Franse stad Bordeaux ontstond een pyrocumulonimbus: wolken die ontstaan door een bosbrand.

Een pyrocumulonimbus is in Europa vrij nieuw. Het fenomeen leidt ertoe dat bosbranden moeilijker te bestrijden zijn.

Wat is een pyrocumulonimbus-wolk?

Pyrocumulonimbuswolken zijn wolken die ontstaan door extreme hitte van een bosbrand. Veel mensen noemen het dan ook een vuurwolk.

Doordat de bosbranden in de buurt van Bordeaux zo groot en krachtig zijn, stijgen samen met de rook ook enorme hoeveelheden energie en warmte op. Hierbij is de lucht op de grond heet en droog.

Wanneer de warmte van de bosbranden hoog genoeg is en de lucht bovenin koel en vochtig is, koelt de rook af. Het vocht condenseert dan en vormt een wolk. De wolken kunnen blikseminslagen veroorzaken, die gepaard gaan met veel wind. Regen valt zelden uit de wolk.

In feite creëren bosbranden bij een pyrocumulonimbus dus hun eigen weer.

Wat maakt zo'n wolk zo gevaarlijk?

Doordat de wolken veel wind met zich meebrengen, kunnen de branden op de grond nog meer aangewakkerd worden. De wind is ook nog eens heel onvoorspelbaar. Ook kan de bliksem de grond raken, wat - net als in het zuidwesten van Frankrijk -, weer voor nieuwe bosbranden kan zorgen.

In de zomer van 2021 veroorzaakte één brand in de Canadese staat British Columbia meer dan 700.000 bliksemflitsen. Evenveel als de staat normaal gesproken in een jaar heeft.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA noemt de wolk "een vuurspuwende draak onder de wolken". In 2019 vlogen onderzoekers van NASA met een vliegtuig door de wolk om die beter te begrijpen. Zo werd onder meer de chemische samenstelling onderzocht en de impact op de luchtkwaliteit en het klimaat.

Nog steeds wordt er onderzoek gedaan naar pyrocumulonimbuswolken. Wetenschappers hopen zo een methode te ontwikkelen waarmee ze kunnen voorspellen wanneer de wolken ontstaan. Dat kan brandweerlieden helpen met het blussen ervan.

Hoe zeldzaam is dit fenomeen?

De pyrocumulonimbuswolken zijn zeer zeldzaam, zeker in Europa. Vooral omdat je er een grote, krachtige brand voor nodig hebt. De Franse brandweer zegt nooit eerder zo'n wolk in Frankrijk te hebben geregistreerd. In 2017 werd tijdens zware bosbranden in Portugal, waarbij 60 doden vielen, een vuurwolk gesignaleerd.

In Australië en de Verenigde Staten is het wel vaker voorgekomen deze eeuw. Het gebeurt dan alleen bij de hevigste bosbranden. Onder meer tijdens de grote bosbranden in de Amerikaanse staat Californië werden de afgelopen jaren meerdere vuurwolken gesignaleerd.

Deskundigen verwachten dat pyrocumulonimbuswolken in de toekomst vaker zullen voorkomen. Niet alleen hoge temperaturen spelen daar een rol in. Ook veranderingen in de atmosfeer en de weersveranderingen aan de grond kunnen ertoe leiden dat dit soort wolken makkelijker ontstaan.

Is er een verband met klimaatverandering?

Een direct verband met klimaatverandering zien deskundigen niet. Wel krijgen we door klimaatverandering vaker langere en drogere periodes met hogere temperaturen. Dit maakt de kans op (hevigere) bosbranden groter en daarmee ook de kans op een pyrocumulonimbus.

Liveblog

Lees het laatste nieuws over de grote bosbranden in Europa in ons liveblog. ...