Duits topoverleg over hervormingen: stemming (voor nu) zowaar positief

Geen crisisberaad, maar juist teken van hoop. Voor de verandering zijn er voorzichtig positieve berichten over de bijeenkomst van kopstukken van de Duitse regeringspartijen, die vandaag over grote hervormingsplannen spreken.

Terwijl de regering tot nu toe steeds verder gebukt leek te gaan onder onderlinge strijd en slechte peilingen, lijken de christendemocraten en sociaaldemocraten nu bereid om compromissen te sluiten over logge dossiers die Duitsland al lang in hun greep houden: het betaalbaar houden van pensioenen en de zorg bijvoorbeeld, aangepaste regels voor de arbeidsmarkt om de economie te helpen en belastinghervormingen om lage en middeninkomens te ontzien.

Economie staat stil, kosten stijgen

De behoefte aan hervormingen is groot. Zo groeit de Duitse economie al enige jaren niet of nauwelijks, voor dit jaar wordt een groei van maximaal 0,5 procent verwacht. In de voor Duitsland nog altijd belangrijke industrie verdwijnen gemiddeld duizenden banen per maand.

Ondertussen stijgen mede door de, zeker in Duitsland, snelle vergrijzing de kosten voor bijvoorbeeld zorg en pensioenen. Dat betekent niet alleen hogere premies en hogere sociale lasten voor werkgevers, maar ook oplopende kosten voor de staat.

Maar sparen op pensioenen ligt gevoelig: zo moeten relatief veel ouderen in Duitsland hoofdzakelijk rondkomen van hun AOW, een aanvullend pensioen uit een pensioenfonds is minder gebruikelijk dan in Nederland. En een verhoging van de pensioenleeftijd is politiek ingewikkeld, omdat dit de groeiende groep oudere kiezers raakt waarop de krimpende middenpartijen juist zijn aangewezen.

Ook de verschillende partij-ideologieën spelen mee. Onder druk van de hard groeiende radicaal-rechtse AfD krimpen de middenpartijen, en zijn die op elkaar aangewezen als min of meer enig overgebleven mogelijkheid om een regering te vormen zónder de AfD. Maar om kiezers terug te winnen willen de sociaaldemocraten en christendemocraten zich ondertussen juist meer profileren ten opzichte van elkaar, wat compromissen lastig maakt.

Opvallend eensgezind

En zo werden hervormingen lang vooruitgeschoven. Het initiatief van de regering van Merz om een werkgroep op te zetten die met concrete plannen moet komen, werd spottend onthaald met de gevleugelde uitspraak: Wenn ich nicht mehr weiter weiß, gründe ich einen Arbeitskreis (Als ik niet meer weet wat ik moet doen, zet ik een werkgroep op).

Toch waren de regeringspartijen vorige week opvallend eensgezind toen de werkgroep met een voorstel van 33 punten kwam, bijvoorbeeld om pensioeninleg op de markt te gaan beleggen en de pensioenleeftijd stapje voor stapje te verhogen. CDU-kanselier Merz zei de plannen een op een om te willen zetten. De SPD-minister voor sociale zaken en werkgelegenheid Bas vulde aan: "Je kunt nu niet de krenten uit de pap gaan halen, het is een 'totaalkunstwerk'."

Nu wil de regering doorpakken. En dus praten de partijen deze dagen ook verder over grote spaarplannen voor de zorg. Maar ook over een versoepeling van het ontslagrecht, het mogelijk schrappen van een feestdag waarop mensen vrij zijn en minder doorbetaling bij ziekte. Punten die bedrijven moeten helpen, maar voor de sociaaldemocraten van oudsher pijnlijk zijn.

Verder willen ze de lagere en middeninkomens met zo'n 500 euro per jaar ontlasten door aan belastingen te sleutelen. Om het nodige geld op te halen kan de regering subsidies en belastingen schrappen, en de btw of de belasting voor topinkomens verhogen. Dat laatste is een wens van de sociaaldemocraten, maar zagen de christendemocraten lang niet zitten. Toch zegt de secretaris-generaal van de CDU inmiddels dat hij "het niet meer uitsluit".

Voor de zomer

Gestreden is de strijd nog zeker niet. Komende dagen moet blijken hoe ver de partijen bereid zijn om elkaar tegemoet te komen en zo ook het imago van de regering te verbeteren. Doel is het om zoveel mogelijk volgende week rond te krijgen, daarna begint de parlementaire zomerpauze. Lukt dat niet, dan dreigt het optimisme weer om te slaan in een crisisstemming.

Morgenavond al is bondskanselier Merz te gast in de talkshow Maybrit Illner, doorgaans een teken van vertrouwen dat er dan iets te presenteren valt. Aangekondigde titel van de uitzending: 'Is dat nu de doorstart, meneer Merz?' ...