Vermoedelijke dader aanslag Pride Berlijn mocht deradicaliseren in vrijheid

De vermoedelijke dader van de aanslag op de Pride in Berlijn was een bekende van de politie. De 21-jarige Abdul B. werd in mei veroordeeld voor het voorbereiden van een ernstig geweldsdelict. Hij bleef na zijn veroordeling op vrije voeten, op voorwaarde dat hij een deradicaliseringstraject zou volgen.

Het was vermoedelijk B. die zaterdagavond inreed op een menigte Pride-bezoekers en vervolgens mensen aanviel met een mes. Bij de aanval kwam een vrouw om het leven, 29 anderen raakten gewond. Daarna volgde een klopjacht, die gisteravond eindigde. B. probeerde politieagenten aan te vallen met een mes en werd doodgeschoten door agenten.

Onder Duitsers heerst na de aanslag naast verdriet ook verbazing: hoe kan het dat B. vrij rondliep? Het Openbaar Ministerie (OM) van Berlijn publiceerde gisteren een persbericht met een tijdlijn met eerdere verdenkingen en veroordelingen. Daaruit blijkt onder meer dat B. zich heeft proberen aan te sluiten bij terreurgroep Islamitische Staat in Syrië.

Vroeg in aanraking met politie

B. wordt in 2005 in Berlijn geboren. Zijn ouders komen uit Libanon. Op jonge leeftijd komt hij in aanraking met de politie. Als B. 16 is, in 2022, wordt hij voor het eerst door de jeugdrechtbank veroordeeld. Hij zou een aantal jaar eerder iemand op een schoolplein hebben mishandeld en van iemand anders een koptelefoon hebben gestolen.

Uit de reconstructie van justitie blijkt dat B. in de jaren die volgen radicaliseert. In juni 2024 post B. meerdere keren verboden propaganda voor Islamitische Staat op zijn Instagram-account. Minder dan een jaar later, in mei 2025, probeert B. via Turkije naar Mauritanië te reizen. Die reis mislukt.

Dezelfde maand probeert de Duitser opnieuw de reis te maken, met het doel zich bij IS aan te sluiten. B. pakt het vliegtuig vanuit Berlijn en reist via Turkije naar Libanon. Volgens het OM is de eindbestemming Syrië.

Ook deze poging mislukt: in juli 2025 wordt B. gearresteerd in Libanon en in voorarrest geplaatst. Een militaire rechtbank veroordeelt hem tot drie maanden gevangenisstraf voor onder meer het aanzetten tot religieuze en sektarische conflicten.

B. keert na zijn vrijlating terug naar Duitsland. Hij wordt op de luchthaven van Berlijn gearresteerd en vastgezet.

Voorwaardelijke vrijlating

Het OM eist een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van bijna drie jaar voor "het voorbereiden van een ernstige geweldsdaad" die de staat in gevaar zou brengen. Maar afgelopen mei wordt B. veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van een jaar en tien maanden, en hoeft hij dus niet in de gevangenis te blijven.

De straf valt lager uit, omdat B. al maanden in voorarrest in Duitsland en in een Libanese gevangenis had gezeten. Ook neemt de rechtbank mee dat B. grotendeels heeft bekend en zich distantieert van IS. Een van de voorwaarden voor zijn vrijlating is dat B. onder toezicht van een reclasseringsambtenaar wordt geplaatst en moet deradicaliseren.

Het OM gaat tegen de uitspraak in hoger beroep, maar ondertussen is B. op vrije voeten.

Begin juli wordt B.'s huis in Berlijn doorzocht op basis van een vermoeden van een overtreding van de wapenwet: volgens Duitse media zou B. hebben geposeerd op sociale media met een wapen. Er wordt slechts een speelgoedpistool gevonden, en de zaak wordt geseponeerd.

'Vriendelijke indruk'

Het Violence Prevention Network (VPN) moet B. begeleiden in zijn reclasseringstraject. In juni en juli woont B. twee voorbereidende bijeenkomsten bij, vertelt de directeur van het VPN, Thomas Mücke, tegen de Duitse publieke omroep ARD. Vandaag zou B. zijn derde afspraak hebben.

Volgens Mücke maakte B. een "zeer beheerste, zeer voorzichtige, zeer gecontroleerde en zeer vriendelijke indruk". "Precies die kenmerken geven aan dat we niet tot hem konden doordringen", voegt hij daaraan toe.

Ondanks de vragen die de geschiedenis van B. oproepen, benadrukt ARD-terrorismedeskundige Holger Schmidt dat het nog te vroeg is om te oordelen of er sprake is geweest van nalatigheid door de autoriteiten. Er ontbreekt nog te veel informatie: zo is het dreigingsniveau dat B. was toegekend nog onbekend, zegt de deskundige tegen nieuwszender rbb24.

Welke rol B. precies speelde bij de aanslag is ook nog niet duidelijk. Zo is het niet zeker of B. zelf achter het stuur van de bestelbus zat.

De Duitse autoriteiten gaan er wel van uit dat de aanslag een islamistische terreurdaad was. Alles wijst daarop, zei minister van Binnenlandse Zaken Dobrindt gisteren.

Verschil tussen islamitisch en islamistisch

De termen islamitisch en islamistisch schelen maar één letter, maar betekenen iets anders. Islamitisch verwijst naar alles wat met de islam als religie te maken heeft, bijvoorbeeld islamitische feestdagen of islamitische architectuur. Als je islamitisch bent, ben je een moslim en geloof je in Allah.

Islamistisch is een politieke stroming die vindt dat de islam niet alleen een geloof moet zijn van mensen, maar ook de basis voor de inrichting van de staat en de samenleving. Niet elke moslim is dus islamistisch.

Binnen het islamisme zijn er weer meerdere stromingen. Zo zijn er hervormers die verandering willen binnen een democratie, maar ook radicalen die de democratie met geweld willen omverwerpen, waaronder leden van groeperingen als IS of al-Qaida. ...