Brits mondkapjesonderzoek: ruim 11 miljard verspild door slechte voorbereiding

Het Verenigd Koninkrijk heeft tijdens de coronapandemie miljarden verspild doordat het niet goed voorbereid was op de noodsituatie. Doordat bij de aanschaf van beschermingsmiddelen de vraag niet goed was afgesteld op het aanbod, werd tweederde van het materiaal nooit gebruikt, concludeert een overheidscommissie.

Er werd in totaal voor 17,5 miljard euro (14,9 miljard pond) aan beschermingsmiddelen gekocht voor ziekenhuizen, zoals mondkapjes. Uiteindelijk werd voor 11,6 miljard euro (9,9 miljard pond) aan beschermingsmiddelen niet gebruikt voordat de houdbaarheidsdatum afliep.

"Het was zeker beter om te veel materiaal te hebben dan te weinig", erkent de opsteller van het rapport, oud-rechter Heather Hallett, "maar het was nog beter geweest om het aanbod beter op de vraag af te stemmen."

Schaarste werd overvloed

Volgens de commissie werd het VK begin 2020, net als veel andere landen, totaal overvallen door de ernst van de pandemie. Bestaande voorraden bleken al snel niet afdoende, en in de wedloop met andere landen om genoeg mondkapjes te krijgen werd er te veel gekocht en te veel betaald.

Een duidelijk overzicht van wie wat nodig had of wanneer ladingen zouden binnenkomen ontbrak. De aanvankelijke schaarste mondde daardoor uit in overvloed. Ondertussen hadden inkopers van de overheid geen goed overzicht van prijzen of aanvoerlijnen.

"Het risico dat er te veel werd gekocht, nam men voor lief", zag Hallett.

Kritiek op 'VIP-route'

De commissie heeft geen goed woord over voor de "VIP-route" die de regering van premier Johnson hanteerde: producenten die connecties hadden met belangrijke overheidsmedewerkers kregen voorrang bij aanbestedingen.

Het werd gezien als een manier om het aankoopproces te stroomlijnen, maar Hallett ziet vooral nadelen. "Hoewel het niet zo bedoeld was, betekende het dat wie banden had met de overheid, een streepje voor had. Dat verhoogt de kans op misbruik."

Het ondermijnde het vertrouwen precies op het moment dat het nodig was, concludeert Hallett. "Deze aanpak had niet gemoeten en moet niet worden herhaald." Specifieke gevallen van misbruik noemt Hallett niet, al houdt ze een gedeelte van haar rapport over een bedrijf nog geheim, in afwachting van een strafrechtelijk onderzoek.

Levens redden

Hallett doet in het rapport elf aanbevelingen. Zo raadt ze de regering aan in de toekomst een voorraad beschermingsmiddelen van minimaal drie maanden aan te houden. Ook moet men een beter overzicht houden van de markt, zodat men weet voor welke prijzen de overheid bij welke producent terechtkan. "De inkopers beter voorbereiden vermindert de kosten en redt levens", aldus Hallett.

De regering-Starmer zegt bereid te zijn lessen te trekken uit de fouten en gaat de aanbevelingen in het rapport wegen. ...