'Milieudruk van AI groeit en voordelen zijn oneerlijk over de wereld verdeeld'
De explosieve groei van kunstmatige intelligentie (AI) leidt tot een sterke toename in het gebruik van water, stroom en land. Dit kan meer vervuiling en klimaatverandering veroorzaken. Intussen zijn de lusten en lasten ongelijk verdeeld, stellen onderzoekers van een denktank van de Verenigde Naties.
Veel van de cijfers zijn niet nieuw. Toch is dit rapport volgens experts completer dan eerdere overzichten. "Het geeft een breed beeld van de impact van AI", zegt Bernard van Gastel, die onderzoek doet naar duurzame digitalisering aan de Radboud Universiteit.
Zorgen over het stroomgebruik van datacenters bestaan al langer. In Ierland gebruikt de sector meer dan een vijfde van alle stroom en in de Verenigde Staten drijven datacenters lokaal stroomprijzen op. Ook in Nederland leidde de voorgenomen bouw al veelvuldig tot discussie.
Stroomgebruik explodeert
AI was vorig jaar al verantwoordelijk voor een vijfde van het stroomgebruik van datacenters. Dat aandeel groeit naar verwachting gestaag door. Deels komt dat doordat het trainen van almaar krachtigere AI-modellen steeds meer stroom vergt. Daarnaast gebruiken mensen en bedrijven de technologie vaker.
Het toenemende stroomgebruik is deels op te vangen met wind-, zon- en kernenergie. Bij het opwekken daarvan komen geen broeikasgassen vrij. De groei is echter zo sterk, schrijven de onderzoekers, dat deze bronnen niet genoeg zijn. Bedrijven grijpen ook naar stroom uit steenkool en aardgas. Dat leidt dus tot meer uitstoot en meer opwarming van de aarde.
Het energiezuiniger maken van AI helpt maar beperkt, stelt het rapport. De techniek wordt dan, paradoxaal genoeg, goedkoper en aantrekkelijk voor nieuwe taken waarvoor die eerst te duur was. Het gebruik neemt daardoor toe, wat het zuiniger werken deels tenietdoet.
Fiks meer watergebruik
De schattingen van het watergebruik in het VN-rapport zijn fiks hoger dan eerdere schattingen. Datacenters gebruiken water vaak voor hun koeling. Dit watergebruik wordt veel hoger geraamd dan in een vorig rapport van het Internationaal Energie Agentschap.
"Dat komt voor mij niet als een verrassing", zegt Alex de Vries-Gao, die de voetafdruk van AI onderzoekt. Hij benadrukt dat die eerdere schatting te rooskleurig was. "Goed dat ze dit benoemen." Koelwater gaat niet per se verloren, maar het kan volgens De Vries-Gao een pijnpunt zijn als het op een kwetsbare plek wordt gebruikt: "Dat ze zoveel water gebruiken uit de omgeving terwijl er waterschaarste is, of gaat komen."
Het VN-rapport benadrukt dat AI veel voordelen heeft. Het kan wetenschappelijk onderzoek naar ziekten of de aanpak van klimaatverandering versnellen. In sommige sectoren maakt het werknemers productiever.
Scheve verdeling
Alleen zijn de baten ongelijk verdeeld. De AI-rekenkracht bevindt zich voor 90 procent in China en de Verenigde Staten. Ook welvarende landen in Europa en Azië hebben, hoewel in mindere mate, de beschikking over zulke rekenkracht. Voor de meeste landen geldt dat niet, zeker in Zuid-Amerika en Afrika.
Deze landen zijn afhankelijk en moeten betalen voor toegang. En dat terwijl ze wel last hebben van de nadelen. Neem de vervuiling die komt kijken bij de winning van grondstoffen, als koper en silicium, die nodig zijn voor AI. En het verergeren van de opwarming van de aarde. Juist de armste landen lijden hier veel onder, terwijl ze de minste middelen hebben om zich te beschermen.
Open deuren
Volgens de onderzoekers zijn er diverse manieren om AI eerlijker en milieuvriendelijker te maken. Zo zouden AI-bedrijven meer openheid moeten geven over hun stroom- en watergebruik. Ook moet eraan worden gewerkt om AI-gebruik te temperen, en het resterende gebruik zo slim mogelijk te doen. Daarnaast moet er gezocht worden naar manieren om mensen mee te laten delen.
"Dat zijn deels open deuren", zegt Bernard van Gastel van de Radboud Universiteit. "Hoe je AI kan begrenzen en slim in kan zetten is een pijnpunt." Volgens Van Gastel is er wereldwijd eigenlijk geen goed democratisch systeem om dat te regelen. "Het is fijn dat de aanbevelingen nu op een rijtje staan. Er is nog heel veel werk aan de winkel."
Ook Alex de Vries-Gao verzucht dat het rapport wat betreft oplossingen blijft hangen in algemeenheden. "Het is moeilijk om consensus te krijgen en daarom krijg je algemeen taalgebruik en geen concrete actiepunten." Ook is het volgens De Vries-Gao een hardnekkig probleem dat AI-bedrijven geen openheid willen geven. ...