Nga antikonformizmi te konformizmi: Nder pa kuptim, pushtet pa kufij

Giovanni Sartori shkruante se demokracia nuk na garanton që populli të ketë gjithmonë të drejtë. Demokraci na garanton diçka edhe më të rëndësishme: të drejtën e qytetarëve për të gabuar. Por ai paralajmëronte se kur gabimi përsëritet dhe ushqehet nga propaganda, demagogjia dhe degradimi i debatit publik, atëherë vetë demokracia hyn në krizë.

Demokracia nuk mbijeton vetëm me votime. Ajo mbijeton me qytetarë të informuar. Sa më i madh pushteti që u jepet qytetarëve, aq më e madhe duhet të jetë përgjegjësia për ta mbrojtur dijen, arsimin dhe mendimin kritik. Përndryshe, propaganda zë vendin e argumentit dhe konformizmi zë vendin e lirisë.

Shqipëria po jeton pikërisht një moment të tillë.

Ky që kemi na u shfaq në politikë si antikonformist. Ai premtoi një model të ri qeverisjeje. Ai u paraqit si njeriu që do të shembte kulturën e vjetër politike.

Sot paradoksi është i qartë. Pas më shumë se një dekade në pushtet, ai nuk kërkon më të ndryshojë sistemin. Kërkon që shoqëria të përshtatet me sistemin që ai vetë ka ndërtuar.

Në këtë realitet çdo skandal relativizohet. Çdo kritik etiketohet. Çdo protestë paraqitet si komplot. Nuk kërkohet më bindje përmes argumentit, por nënshtrim përmes kontrollit të narrativës. Pushteti nuk lufton vetëm kundërshtarët. Ai lufton vetë të drejtën e qytetarëve për të qenë antikonformist.

Kjo është arsyeja pse beteja e sotme nuk është thjesht politike. Ajo është kulturore. Ajo po zhvillohet midis qytetarit që kërkon llogaridhënie dhe një pushteti që kërkon ta normalizojë skandalin. Pushteti që kontrollon informacionin përpiqet që të kontrollojë edhe mënyrën se si qytetarët mendojnë.

Demokracitë nuk rrëzohen domosdoshmërisht nga një grusht shteti. Ato mund të konsumohen ngadalë, kur qytetarët mësohen të jetojnë me idenë se korrupsioni është normal. Institucionet nuk ndryshojnë dot asgjë. Pushteti nuk mban kurrë përgjegjësi.

Historia është mësuesi më i madh i lidershipit, edhe kur nxënësit refuzojnë ta dëgjojnë. Qysh kur u themelua shteti shqiptar, fjala nder kishte peshë. Burrat e shtetit e matnin veten jo me sa gjatë qëndronin në pushtet, por me atë që linin pas. Sot, nderi është zëvendësuar nga instinkti i mbijetesës politike.

Ky degradim nuk mbetet vetëm një problem moral. Ai prodhon pasoja edhe në sigurinë dhe pozicionin strategjik të vendit. Rritja e rëndësisë gjeopolitike të Shqipërisë nuk është domosdoshmërisht vetëm një avantazh. Ajo mund të shndërrohet në një rrezik, nëse vendi nuk ka institucione të forta dhe liderë të aftë që ta menaxhojnë këtë peshë me maturi, integritet dhe llogaridhënie.

Këtu qëndron edhe paradoksi më i madh i Shqipërisë së sotme. Rreziku më i madh për pushtetin nuk është vetëm opozita politike. Është lindja e një forme të re pjesëmarrjeje qytetare, që refuzon të futet në ndarjen e vjetër: “me qeverinë” ose “me opozitën”.

Kjo energji qytetare nuk kërkon thjesht një udhëheqës të ri karizmatik. Ajo kërkon një shtet që funksionon pavarësisht se kush e drejton. Nëse arrin të organizohet dhe të ruajë besueshmërinë e saj, ajo mund ta ndryshojë peizazhin politik shqiptar. Nëse jo, rrezikon të mbetet një mobilizim i fuqishëm, por i përkohshëm.

Prandaj pyetja që duhet të shtrojmë nuk është: “Edhe sa do të zgjasë ky pushtet?” Kjo pyetje e mban vëmendjen te individi, jo te sistemi. Pyetja e vërtetë është nëse kjo energji qytetare do të arrijë të ndërtojë alternativa shoqërore dhe institucionale që mbijetojnë edhe pasi protesta të ketë përfunduar. Cilësia e demokracisë varet nga cilësia e informacionit, arsimit dhe debatit publik.

Historia tregon se protestat mund të ndryshojnë qeveri. Vetëm institucionet ndryshojnë shtete.

Shqipëria nuk ka nevojë për qytetarë që pajtohen me skandalin. Ajo ka nevojë për qytetarë që mendojnë lirisht. Qytetarë që e refuzojnë normalizimin e së papranueshmes dhe e shndërrojnë këtë refuzim në institucione të forta.

Demokracia nuk mbijeton nëse njerëzit pushojnë së menduari ndryshe. Ajo mbijeton vetëm kur qytetarët kanë guximin t’i thonë pushtetit se normalja nuk mund të ndërtohet mbi të papranueshmen. Ky guxim duhet të mbetet i gjallë edhe pas kësaj vere, edhe pas kësaj proteste, edhe pas çdo lideri që vjen e shkon. ...