Blije hommels onthullen meer over innerlijk leven insecten

Hommels likken instemmend hun mond bij lekker voedsel, maar schudden afwijzend hun hoofd als iets vies is. Die reactie wijst volgens Australische en Chinese onderzoekers op een innerlijk leven bij de bijensoort, misschien wel emoties.

Al sinds Darwin wordt er gespeculeerd in hoeverre dieren emoties hebben zoals mensen. Hoewel inmiddels duidelijk is dat zoogdieren emoties kunnen uitdrukken, is het de vraag of insecten dat ook doen. Dit onderzoek zou daar voor het eerst wel op wijzen.

De onderzoekers boden aardhommels verschillende drankjes aan: water, suikerwater, zout water en water met quinine, dat bitter smaakt.

Op slowmotionbeelden is te zien dat bij de eerste twee de diertjes ook toen ze klaar waren met drinken hun tong tevreden bleven uitsteken, terwijl ze bij de laatste twee schudden met hun hoofd en blijkbaar walgend hun monden schoonvegen:

"Als een rat iets zout eet dat die niet lekker vindt, veegt hij zijn mond af en zijn snorharen. Zoiets zien we ook bij bijen", zegt onderzoeker Andrew Barron. "De reacties van bijen met hun mond tonen dus aan of ze iets wel of niet lekker vinden. Dat zegt ons dat insecten een innerlijk leven hebben."

Zulke reacties tonen volgens hem aan dat bijen meer zijn dat "reflex-machientjes". Ze hebben blijkbaar wel degelijk een mening over hun omgeving. Barron wil nog niet zo ver gaan om van emoties te spreken, "maar we kunnen wel zeggen dat hun reacties wijzen op een subjectieve psychologische staat".

"In vergelijking tot onze hersenen zijn die van een bij miniem, met een gewicht van minder dan een milligram. Maar toch suggereert ons bewijs dat zo'n bijenbrein een vorm van geestelijk leven heeft."

Verhitte bijen

De onderzoekers zeggen zorgvuldig andere verklaringen te hebben uitgesloten. Zo is het gedrag niet simpelweg het symptoom van een chemische reactie op de stoffen. Dorstige of verzadigde bijen bleken namelijk anders op stofjes te reageren.

Zo verhitten de onderzoekers de bijen tot 40 graden, waarmee ze nabootsten hoe uitgedroogd zo'n dier zich moet voelen op een drukke, warme dag. Ineens was een slokje zout water bijzonder welkom, zoals een hardloper een glas met bitterzoute elektrolyten niet afslaat.

"In plaats van met haar hoofd te schudden en de mond te vegen, dronk ze met graagte en liet haar tong zien", vat Barron het effect samen. "Het was dus blijkbaar niet een automatische reactie op suiker of zout."

Morele implicaties

Barron geeft toe dat er verder onderzoek nodig is, maar deze experimenten tonen volgens hem in ieder geval aan dat er nog meer te ontdekken valt.

Zijn collega Fei Peng denkt dat het onderzoek kan veranderen hoe we naar de dieren kijken. "Veel mensen willen best toegeven dat insecten kunnen voelen, leren en beslissingen nemen, maar voelen zich ongemakkelijk bij het idee dat ze iets fijn of vervelend kunnen voelen. Wij zetten vraagtekens bij die intuïtie."

Voor Barron heeft dat ook consequenties in het dagelijks leven. "Wat hersenen betreft is er geen wezenlijk verschil tussen een bij of een vlieg. Dat betekent dat we moeten nadenken over hoe we reageren op insecten en hoe we ze behandelen." ...