Roep om meer aandacht voor rouw in de klas: 'Veel scholen worstelen ermee'

Scholen zouden structureel aandacht moeten besteden aan rouw, niet alleen als zich sterfgevallen voordoen. Daarvoor pleiten psychologen, pedagogen, rouwonderzoekers en andere experts. Praten over verlies kan voorkomen dat kinderen na het verlies van een dierbare te lang blijven hangen in het verdriet en problemen krijgen.

Meer dan driekwart van de kinderen onder de 16 jaar heeft een dierbare verloren, bleek in eerder onderzoek. Het gaat dan bijvoorbeeld om iemand uit het eigen gezin, een opa of oma of een goede vriend.

Kinderen komen ook regelmatig met het onderwerp in aanraking door gebeurtenissen in het nieuws, zoals het dodelijke verkeersongeluk op een schoolkamp in Zeeland. Of door het overlijden van een bekend persoon, zoals presentatrice Dieuwertje Blok of de jonge influencer Jade Kops.

Niet verplicht

Rouw wordt niet expliciet genoemd in de kerndoelen van het basisonderwijs, de eisen voor het les- en toetsmateriaal. Op de meeste basisscholen wordt er geen les over gegeven, blijkt uit een rondgang van het NOS Jeugdjournaal. Ook op de pabo is rouw geen verplicht onderdeel. Daardoor krijgen niet alle leraren-in-wording les over hoe ze kinderen kunnen helpen.

Ondertussen komt de dood wel regelmatig de klas in. Bijvoorbeeld bij het overlijden van een leerkracht, leerling of een betrokken ouder. De meeste scholen hebben dan een rouwprotocol, maar volgens deskundigen zijn deze vaak verouderd en wordt niet gekeken wat kinderen op dat moment nodig hebben.

Hoe bassischolen verder met het thema omgaan is zeer afhankelijk van de directie en de leerkrachten. Sommigen vinden het iets wat kinderen thuis moeten bespreken of willen kinderen er als het ware tegen beschermen.

Eenzame worsteling

En dat terwijl een op de tien kinderen vastloopt in het rouwproces. Zo kwam het 12-jarige broertje van Maaike Kok (21) vier jaar geleden om bij een verkeersongeluk. Kok praatte daar veel over met haar ouders, maar door anderen voelde ze zich soms buitengesloten.

"Veel volwassenen vroegen mij niet hoe het ging", zegt Kok. "Ik denk dat ze bang waren om mij nog verdrietiger te maken, maar daardoor kreeg ik het gevoel dat ik niet verdrietig mocht zijn." Daardoor liep ze vast en heeft het maanden geduurd voordat ze zich echt realiseerde dat haar broertje er niet meer was.

Tijdige hulp na een verlies had dat mogelijk kunnen voorkomen. "Voor een kind kan het enorm eenzaam zijn om te worstelen met verdriet", zegt bijzonder hoogleraar rouw na traumatisch verlies Lonneke Lenferink. "Als er op school vaker over wordt gepraat, voelt een kind zich ook meer gehoord en gezien."

Op en neer

Rouw bij kinderen kan ook enorm op en neer gaan. "Het ene moment zijn ze fijn aan het spelen en het andere moment zijn ze intens verdrietig of boos", zegt Lenferink. Daardoor is het lastig om kinderrouw te herkennen en kan het onterecht lijken alsof kinderen over een verlies heen zijn.

School is volgens orthopedagoog Mariken Spuij een van de plekken waar kinderen over hun emoties kunnen leren, bijvoorbeeld aan de hand van een lied of gedicht. "Grijp ook dagen uit culturen of geloven aan, zoals de Dag van de Doden in Mexico of Allerzielen uit het christendom. "Het hoeft geen zwaar gesprek te zijn", zegt ook Lenferink.

Het NOS Jeugdjournaal sprak verschillende leerkrachten die van school opdracht hadden gekregen om niet over rouw en verlies te praten, ook niet na een sterfgeval op school. Soms vanwege hun eigen ongemak om over de dood te praten, maar ook uit angst voor reacties van ouders, zegt rouwpedagoog Richard Hattink. Hij begeleidt kinderen en scholen na een verlies.

"Ik ben op een school geweest waar vlak voor de zomervakantie twee leerlingen waren overleden. Daar is toen niets mee gedaan", zegt Hattink. "Na de zomervakantie is toch hulp ingeschakeld omdat kinderen het moeilijk vonden dat twee leerlingen er ineens niet meer waren."

"Ik zie heel veel scholen daarmee worstelen", zegt Hattink. "Als ze al met dit thema bezig zijn voordat er iets aan de hand is, is het voor kinderen makkelijker om ermee om te gaan."

Reactie kabinet

Op sommige scholen wordt dat al gedaan. Zo zijn er scholen met een jaarlijks kringgesprek waarin kinderen kunnen vertellen wie ze missen en waarom.

Hoewel dat soort lessen niet tot de kerndoelen behoren, zijn scholen volgens staatssecretaris Tielen van Onderwijs wel verplicht om ruimte te bieden aan emoties. "Dat is opgenomen in een wet over veiligheid op school. Verlies en verdriet zijn dingen die alle kinderen een keertje overkomen. Het is het belangrijk dat een kind dan op school leert hoe het daarmee kan omgaan."

Tielen is kritisch op scholen die geen aandacht hebben voor rouw. Volgens haar zou er op alle scholen iedere dag ruimte moeten zijn om te praten over emoties. ...