Einde van fysieke PlayStation-spellen brengt veel teweeg: 'Bizarre keuze'

Nog anderhalf jaar werken de Sony-fabrieken op volle toeren om de nieuwste games op schijfjes te zetten, maar daarna is het klaar. Vanaf 2028 komen er geen fysieke spellen meer uit voor de PlayStation, werd gisteren bekend. Het is een enorme klap voor verzamelaars. Daarnaast legt het besluit van Sony een potentiële bom onder de hele tweedehandsmarkt voor spellen.

In plaats van fysieke schijfjes zullen doosjes van spellen steeds vaker alleen downloadcodes bevatten, is de verwachting. Dat gebeurt eind dit jaar bijvoorbeeld al met de langverwachte game GTA VI, die mensen niet meer op disc kunnen kopen. Omdat die code maar één keer geldig is, is doorverkopen na het uitspelen ook geen optie meer.

Dat is goed nieuws voor de omzet van gameuitgevers, die voortaan altijd spellen voor de nieuwprijs kunnen verkopen. Aan de andere kant zullen gamers met een kleiner budget langer moeten wachten tot een spel afgeprijsd wordt naar het bedrag dat zij kunnen neerleggen. Verder hebben winkels die leven van de tweedehandsverkoop een probleem, wanneer straks hun inkomstenbron wegvalt. Zo noemt spellenwinkel Nedgame het in een verklaring een bizarre keuze en een "middelvinger naar gamers en retailers".

Kritiek op Sony

Het besluit van Sony kan op veel kritiek rekenen, al kwam het niet uit de lucht vallen. Al jaren wordt gespeculeerd, mede door de opkomst van streaming, over een eind aan fysieke games. Sony en Microsoft sorteerden in 2020 al voor op die ontwikkeling. Ze brachten twee versies van hun laatste generatie consoles uit: een waar wél een schijf in kan en een volledig digitale variant.

Sony is nu de eerste grote platformhouder die heeft besloten helemaal van schijfjes af te stappen. De kans is zeer aanwezig dat Microsoft (van de Xbox) en Nintendo (van de Switch) ook eenzelfde stap zullen zetten. "Dat zit er dik in", verwacht Marco Loos, hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

De devaluatie van fysieke games is al jaren aan de gang. Vroeger werd het volledige spel op een schijfje of cartridge gezet, dat je in je spelcomputer kon steken en direct kon spelen. Tegenwoordig is het gebruikelijk dat je de disc nodig hebt om het spel op je spelcomputer te installeren en daarbij ook vaak internet nodig hebt om de licentie te controleren en een update te downloaden waarna je pas kunt spelen.

De volledige overgang naar digitaal gaat nog een stap verder, zegt Loos. "Je wordt geen eigenaar van het spel, maar je krijgt een licentie en dat betekent dat je gebruiksrecht krijgt. Maar je kunt er niet over beschikken zoals over een stoel of een tafel."

Een nadeel daarvan is dat consumenten overgeleverd zijn aan de grillen van uitgevers. Als zij op een bepaald moment besluiten dat het onderhouden van een game te veel geld kost, kunnen ze die offline halen en onspeelbaar maken. Dat gebeurt aan de lopende band met oudere games, zoals de veroudere versies van het FIFA-voetbalspel, maar ook steeds vaker met nieuwe spellen waarvan de verkoop tegenvalt. Dat overkwam in 2024 nog Concord, dat een van de grootste flops ooit werd genoemd.

"En dan heb je dus niets meer aan je aankoop", zegt Loos. Veel rechten hebben consumenten daarbij niet, omdat er nog geen wetgeving voor is.

"Vaak is een software-ontwikkelaar natuurlijk degene die het product op de markt heeft gezet, maar hij verkoopt het via zelfstandige verkopers. Dan heb jij als consument het contract met die zelfstandige verkoper. Maar die heeft het niet in zijn macht om ervoor te zorgen dat de game daadwerkelijk nog kan worden gebruikt."

'Zorgwekkende ontwikkeling'

De Consumentenbond spreekt zijn zorgen uit over deze ontwikkeling. "Wat heel erg belangrijk is vooraf bij de aankoop, is dat consumenten weten of de licentie echt geldig blijft", zegt een woordvoerder. "Voor hoeveel jaar is dat? Wat zijn de voorwaarden? Daar zit wel een verschil. Wan dat fysieke in de kast, dat heb je echt. Maar online kun je niet vastpakken. Wij kunnen ons die zorgen van gamers goed voorstellen."

In Europees verband is vorige maand geprobeerd daar verandering in te brengen. Het initiatief Stop Destroying Videogames haalde 1,3 miljoen handtekeningen op, waarna de oprichter zijn zaak mocht bepleiten bij de Europese Commissie. Hij wil voorkomen dat gamebedrijven spellen zomaar offline kunnen halen.

De Europese Commissie zegt op dit moment niet van plan te zijn om wetgeving op te stellen, omdat het verzoek in strijd is met de bestaande wetgeving voor auteursrecht. Wel zegt de Commissie een gesprek over een richtlijn te willen initiëren met de gamebranche en consumentenorganisaties. ...