Politie vond geweld bij arrestatie azc Zeist noodzakelijk, details niet openbaar

Het geweld dat agenten onlangs gebruikten bij een aanhouding in een asielzoekerscentrum in Zeist was volgens de politie noodzakelijk. Maar of het geweld ook helemaal goed is uitgevoerd, wil de politie niet zeggen.

Bij het incident trok een agent een vrouw omver, die later zwanger bleek te zijn. Beelden daarvan zorgden voor veel verontwaardiging en leidden tot internationale media-aandacht.

Inmiddels is het optreden van alle betrokken politiemensen beoordeeld. Dat is gedaan door een leidinggevende van de politie Midden-Nederland en door een interne geweldscommissie. Op basis van hun adviezen heeft de hoogste chef van de eenheid een eindoordeel geveld.

Maar dat oordeel maakt de politie niet openbaar. Volgens de politie gaat het om een interne procedure waaruit niet alles gedeeld mag worden. De politie maakt alleen bekend dat ingrijpen nodig was.

"Deze conclusie geldt voor het hele optreden in het betreffende pand, voor de hele groep", schrijft een woordvoerder van de politie Midden-Nederland in reactie op vragen van de NOS. "Er was sprake van een situatie waarin het betreffende politieoptreden direct noodzakelijk was om de veiligheid van betrokkenen te waarborgen."

Man met mes

De politie kwam af op een melding van bedreiging en vernieling in het azc in Zeist. Op beelden zijn in een gang een man en een vrouw te zien, omringd door enkele agenten.

Volgens de politie zou de man mogelijk nog een mes hebben gehad en luisterde de vrouw niet naar meerdere bevelen om weg te gaan. Een van de agenten pakte de vrouw toen bij haar arm en trok haar hardhandig opzij, waardoor ze ten val kwam.

De vrouw bleek later hoogzwanger, maar bleef verder ongedeerd. De agent in kwestie zei eerder al dat hij anders zou hebben gehandeld als hij had geweten dat de vrouw in verwachting was.

Geen sancties

Onlangs ging de politie wel uitgebreid in op een ander geweldsincident in de regio, waarbij een agent bij station Utrecht Centraal een vrouw schopte om haar op afstand te houden. Volgens de politie was het geweld toegestaan, ook al was het oordeel tegelijkertijd ook dat de agent achteraf gezien beter niet had kunnen trappen.

Inmiddels is de politie terughoudender. Ook agenten kunnen fouten maken en moeten daarvan kunnen leren, benadrukt de politie nu. De hele beoordeling openbaar maken zou dat in de weg kunnen staan. Van sancties tegen de betrokken agent is in Zeist in ieder geval geen sprake, aldus de politie.

Vaker geweld

Onlangs bleek uit cijfers dat er steeds vaker incidenten zijn waarbij de politie geweld gebruikt. Dat zou te maken hebben met een verharding in de samenleving en een toename in het aantal verwarde personen op straat, waardoor de politie vaker genoodzaakt is in te grijpen.

Deze week publiceerde de Vrije Universiteit onderzoek waaruit blijkt dat de toename van de afgelopen jaren ook grotendeels te maken heeft met betere registratie. Sinds 2019 krijgt de politie meer en beter zicht op het eigen geweldgebruik, staat in het onderzoek.

Toch wordt lang niet al het geweld goed geregistreerd en onderzocht, wat volgens de onderzoekers de mogelijkheden beperkt om ervan te leren.

Drie vragen over het beoordelen van geweld

1. Wanneer mag de politie geweld gebruiken?

Alleen in het uiterste geval en alleen als andere manieren, zoals praten of de-escaleren, niet werken. Ook moet het geweld in verhouding staan tot de ernst van de situatie.

Schieten mag bijvoorbeeld alleen bij direct gevaar. Voor zover mogelijk moet de politie ook altijd waarschuwen voor er geweld wordt gebruikt.

2. Hoe werkt het beoordelen van geweld bij de politie?

Een agent die geweld heeft gebruikt, moet dit zo snel mogelijk intern melden. De zaak wordt alleen nader onderzocht als een agent het vuurwapen heeft gebruikt, iemand gewond is geraakt of er andere bijzondere omstandigheden zijn.

Een interne commissie, aangevuld met iemand van buiten de politie, beoordeelt het geweld en brengt advies uit. Dit doet ook een leidinggevende.

Het eindoordeel ligt bij de politiechef, de hoogste baas van de betreffende politie-eenheid. Die bepaalt of het politieoptreden voldeed aan alle eisen en kan eventueel iemand berispen of schorsen.

Als iemand door het geweld is overleden of zwaargewond is geraakt, ligt het onderzoek bij de Rijksrecherche en moet het Openbaar Ministerie bepalen of een agent voor de rechter wordt gebracht of niet.

3. Hoe leert de politie van een geweldsincident?

In individuele gevallen bespreekt de betrokken agent met een leidinggevende en een docent wat er goed ging en wat er beter had gekund. Dit leidt tot persoonlijke feedback en waar nodig extra training.

Bij grotere incidenten probeert de hele organisatie ervan te leren en kunnen procedures of opleidingen worden aangepast.

Een voorbeeld is het ME-optreden bij de onrust in Amsterdam rond de voetbalwedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv in 2024. De ME bleek toen niet opgewassen tegen 'flitsacties', waarbij aanvallers ergens toesloegen en snel weer verdwenen. Daarom wordt voor de hele ME een andere werkwijze bedacht. ...