Nieuwe wet maakt wooncoöperatie beginnen makkelijker, 'mensen zijn er gelukkiger'

Het moet makkelijker worden om zelf met een groep mensen een wooncoöperatie te starten. Deze week stemde de Tweede Kamer in met de Wet bevordering wooncoöperaties, die regelt dat deze woonvorm duidelijker in de woningwet komt te staan.

Met de wet worden struikelblokken weggenomen voor mensen die zo'n samenwerking willen beginnen, zoals het aanvragen van financiering voor de bouw van woningen of het ombouwen van een bestaand pand. Ook worden gemeenten aangemoedigd het beleid rond wooncoöperaties op te nemen in beleidsplannen.

Particulieren konden zelf al een wooncoöperatie starten, "maar daar slaagden ze vaak ondanks de politiek in, in plaats van dankzij", zegt SP-Kamerlid Sandra Beckerman, die het wetsvoorstel heeft ingediend.

Volgens Beckerman willen mensen niet meer wachten tot de wooncrisis is opgelost. Ze ziet dat die van jong tot oud, van stad tot platteland, geïnteresseerd zijn in wooncoöperaties.

Wat is een zelfstandige wooncoöperatie?

In een wooncoöperatie zetten bewoners, zoals groepen vrienden of andere collectieven, zich samen in om woningen te bouwen of in beheer te hebben, zonder winstoogmerk. Ze maken afspraken over hoe de woningen eruit komen te zien, over de (doorgaans lage) huur en de bewoners. Ook dragen ze zelf zorg voor het onderhoud.

Er zijn verschillende varianten van wooncoöperaties, zoals de vorm waarin de coöperatie het pand beheert. Het pand is eigendom van een vereniging van huurders, die bestuurd wordt door bewoners. Ook is er het Collectief Particulier Opdrachtgeverschap, waarbij bewoners gezamenlijk woningen bouwen, maar deze niet verhuren en in plaats daarvan zelf eigenaar worden.

Wooncoöperaties bouwen in eigen beheer en ze kenmerken zich door gemeenschappelijkheid onder bewoners. Zo zijn er vaak gedeelde voorzieningen zoals een woonkamer, tuin of werkruimte.

Wooncoöperaties zijn de gouden standaard voor betaalbare huurwoningen, zegt Mustapha Eaisaouiyen van Cooplink, de vereniging voor wooncoöperaties. Hij stelt dat woningen van wooncoöperaties vaak goedkoper zijn dan die van woningbouwcorporaties.

Benken terughoudend

Volgens hem waren banken voorheen terughoudend in het financieren van wooncoöperaties, omdat niet duidelijk was of het ging om een losse groep mensen of een zakelijke entiteit. Dat moet deze wet veranderen.

Linda Vermaat (41) liep ook tegen dit probleem aan. Zij zit in het verenigingsbestuur van wooncomplex De Warren in Amsterdam en woont daar met haar man en kind in een woning van 73 vierkante meter. In totaal wonen er zestig mensen in het pand, verspreid over woningen van verschillende grootte.

De financiering van het project kwam moeilijk rond, omdat Nederlandse banken het risicovol vonden. Uiteindelijk kwamen ze uit bij een bank in Duitsland, waar het wooncoöperatie-model al langer bekend is. Die financierde 75 procent van het bouwbedrag, de rest zamelde de wooncoöperatie in met crowdfunding, giften, subsidies en leningen.

Fonds met miljoenen

Omdat wooncoöperaties tot twee keer toe in het regeerakkoord stonden, maar er niets gebeurde, heeft Beckerman in 2023 ook een amendement ingediend voor het Fonds Coöperatief Wonen, waarin ruim 60 miljoen euro zit.

Vanaf eind dit jaar kunnen wooncoöperaties daar een aanvraag doen om een deel van hun plannen te bekostigen. Een ander deel wordt betaald door een lening bij de bank en een klein aandeel moet de wooncoöperatie zelf inleggen.

"In een wooncoöperatie staat gemeenschap centraal, in een geïndividualiseerde samenleving. Dat is ook direct de meerwaarde", zegt Eaisaouiyen. Ook Beckerman ziet dat. "Woningen zijn anoniem, maar bij wooncoöperaties gebeurt veel gezamenlijk, zoals samen eten, in de tuin werken of zwemmen."

Zowel Beckerman als Eaisaouiyen stelt dat eenzaamheid bijna niet voorkomt in een wooncoöperatie. "Mensen zijn er gelukkiger dan in een peperdure flat", aldus Beckerman.

Dat herkent ook bewoonster Vermaat. In complex De Warren zijn gemeenschappelijke ruimtes waar activiteiten van yoga tot muziekevenementen worden georganiseerd. Ze eet geregeld met haar huisgenoten, zoals ze de medebewoners van het pand noemt.

Op hen kan ze bovendien terugvallen voor het geval ze een oppas nodig heeft of ziek is, vertelt ze. Vermaat vindt het bovendien fijn dat haar kind opgroeit met andere kinderen om zich heen, die als het ware broertjes en zusjes zijn.

Systeemverandering

"Voordat we hier gingen wonen, hadden we meermaals geboden op woningen in Amsterdam, maar werden we enorm overboden", zegt ze. Voor Vermaat was de wooncoöperatie "100 procent een uitweg uit de wooncrisis".

Kamerlid Beckerman ziet wooncoöperaties ook als oplossing voor de wooncrisis. "We proberen hiermee echt een beweging in gang te zetten en systeemverandering een duwtje in de rug te geven."

Eaisaouiyen is eveneens optimistisch. Hij denk dat op termijn 10 procent van de voorgenomen 100.000 woningen per jaar ontwikkeld kunnen worden door wooncoöperaties. ...