Kans op droogte groter in Europa; niet minder regen, wel veel meer verdamping

Verdroogde heide, berken die vroegtijdig verkleuren en drooggevallen poelen waarvan de bodem openbarst. In Nationaal Park Veluwezoom, bij Arnhem, is de droogte goed merkbaar. "Dit is echt een extreem jaar", zegt Rinke Luijten, boswachter bij Natuurmonumenten, "in juli is het droger dan in de hele droge jaren 2018 en 2019."

Niet alleen de Veluwe, maar grote delen van Europa zuchten onder de droogte. De Rijn en Donau staan uitzonderlijk laag. Oogsten in onder meer Hongarije vallen tegen. De droogte ging vergezeld van hoge temperaturen. Nederland kampte eind juni met een hittegolf en Frankrijk en Spanje zagen lange perioden met extreme temperaturen.

Deze droogte kun je dan ook niet loszien van het opgewarmde Europese klimaat, stelt World Weather Attribution. Deze groep wetenschappers onderzoekt in hoeverre extreme weersgebeurtenissen samenhangen met klimaatverandering. De opwarming van Europa leidt volgens de onderzoekers tot een grotere kans op droogtes als de huidige.

Niet minder zomerregen

De wetenschappers zagen geen verandering in de hoeveelheid regen die zomers valt. Die regenval kan sterk verschillen van jaar tot jaar maar er is geen duidelijke trend naar beneden. "Er is nu dus wel minder neerslag dan normaal", zegt Job Dullaart, droogte-onderzoeker bij het KNMI, "maar het is niet echt hard te maken dat dit door klimaatverandering komt."

Voor de hoeveelheid water die verdampt is dat heel anders. Die is flink toegenomen, en dat komt door de gestegen temperaturen. "Er verdampt meer water omdat het warmer is", zegt Dullaart, die meewerkte aan het onderzoek, "en dat is een direct gevolg van klimaatverandering." Hierdoor verdrogen bodems sneller, wat negatieve gevolgen heeft op de landbouw en natuur.

World Weather Attribution onderzocht grote delen van Europa. Hierbij werd gekeken naar weersstatistieken maar de onderzoekers gebruikten ook klimaatmodellen. In Spanje, Portugal en Frankrijk was de winter nog wel redelijk nat. Daarna droogde het gebied snel uit. Delen van Oost-Europa kampen al veel langer met droogte. Het verklaart mede waardoor de Rijn zo laag staat. Niet alleen in Nederland maar ook landen stroomopwaarts als Duitsland en Zwitserland is het droog.

Drinkpoelen bijvullen

Natuurmonumenten probeert de natuur op de Veluwezoom zoveel mogelijk zijn eigen gang te laten gaan. Toch wordt er nu wel ingegrepen. Zo laten ze een bedrijf wekelijks enkele poelen vullen met regenwater, aangevuld met grondwater. Wilde zwijnen, herten en Schotse hooglanders drinken hiervan. Ook helpt het de salamanders, kikkers en andere amfibieën in het gebied.

"Het is een van de weinige concessies die we doen", zegt boswachter Luijten. In een wild gebied zouden dieren naar de rivier gaan om te drinken. Alleen is de doorgang naar de IJssel doorsneden door bebouwing en wegen. "Eigenlijk is dit symptoombestrijding", zegt Luijten. "Het is een grote wens van ons dat dieren vrij daar doorheen kunnen lopen."

Het onderzoeken naar koppelingen tussen extreme weersgebeurtenissen en klimaatverandering heet 'attributie'. Wetenschappers doen hier steeds meer ervaring op, maar het is nog een relatief nieuwe aanpak. Vooral de link tussen klimaatverandering en hittegolven is heel direct, en daarvoor is sterk bewijs.

Natuur kan niet herstellen

Eerder onderzocht World Weather Attribution de hittegolf die Nederland in juni trof. Die zou in het verleden onmogelijk zijn geweest. Door het verbranden van grote hoeveelheden olie, gas en steenkool is de wereld inmiddels gemiddeld 1,4 graad Celsius opgewarmd. Daardoor was de hittegolf in juni 3,5 graad warmer dan hij zou zijn geweest in het klimaat van 1976.

Onderzoek doen naar droogtes is iets ingewikkelder, zegt droogte-onderzoeker Dullaart. Een hittegolf is makkelijk te vangen in één getal: de temperatuur. Droogte heeft meer gezichten. Je kijkt naar de neerslag, het bodemvocht, maar ook naar de rivierstanden. Daarom is het onderzoek lastiger.

Boswachter Rinke Luijten maakt zich vooral zorgen over hoe snel de droge jaren elkaar opvolgen. "Droogte is van alle tijden, en de natuur kan daar wel tegen", zegt Luijten. "Maar voorheen was het een jaar droog en dan 10 tot 15 jaar niet." Sinds 2018 volgden er een aantal droge jaren kort op elkaar. "Dat heeft impact omdat de natuur minder hersteltijd heeft." ...