Podcast: Bekende Nederlanders protesteren tegen homohaat

De grootste sterren van Nederland staan gezamenlijk op voor de rechten van lhbti+-gemeenschap in een tijd waarin homohaat toeneemt. Niet nu, maar bijna vijftig jaar geleden gebeurde dat. In 1977 tijdens een bijzondere nacht in het Concertgebouw in Amsterdam.

Onder anderen Mies Bouwman -op dat moment de grootste ster van de Nederlandse televisie- en De Zangeres Zonder Naam -de koningin van het levenslied- beiden hetero, lieten luid hun stem horen tegen de golf aan homohaat die er toendertijd was.

Sindsdien is er veel veranderd. De openstelling van het burgerlijk huwelijk bijvoorbeeld, die er misschien nooit geweest was zonder die ene avond in het Concertgebouw.

De laatste jaren neemt discriminatie tegen wat we inmiddels de lhbti+-gemeenschap noemen, toe in Nederland. Dat blijkt onder andere uit de jaarlijkse monitor van discriminatie.nl. Afgelopen weekend nog deden tientallen mensen melding van discriminatie tijdens de start van Pride in Amsterdam. Ook vonden er geweldsincidenten plaats, zoals rond de Pride in Amersfoort en in Zandvoort waarbij de politie vermoedt dat het om anti-lhbti+-geweld gaat.

In de podcast 'Luister Anita' onderzoekt Winfried Baijens het antwoord op die groeiende lhbti+-haat door terug te gaan naar het begin van de eerste grote regenboogprotesten in Nederland: 1977.

Podcast: Luister Anita

Luisteren naar de podcast 'Luister Anita' kan via NPO Luister en alle andere podcastapps.

1977 is het jaar dat er een beweging ontstaat en er meerdere protesten achter elkaar plaatsvinden. Maar het allereerste protest is in 1969. Op het Binnenhof in Den Haag komen homo's en lesbiennes samen om te protesteren tegen een wet die homoseksuele contacten onder de 21 jaar verbiedt, terwijl voor hetero's een minimumleeftijd van zestien jaar geldt.

De allereerste homoprotestmars is pas op 25 juni 1977 in Amsterdam. Het zijn vrouwen die deze eerste mars organiseren: de Internationale Lesbische Alliantie. Er lopen een kleine tweeduizend mensen mee. Ze komen in actie tegen Anita Bryant.

Wereldwijde protesten
De christelijk conservatieve Bryant is in Amerika beroemd als zangeres en model. Ze ontpopt zich in de jaren '70 tot antihomoactivist. Bryant ziet homoseksualiteit als kwaadaardig en als een bedreiging voor kinderen. Ze richt het samenwerkingsverband 'Save our children' op. Haar geluid slaat aan en verspreidt zich niet alleen over Amerika, maar bereikt ook Europa. Waar ze niet op rekent is dat er wereldwijd een tegenbeweging ontstaat. Ook in Nederland. En die leidt tot de eerste grote protesten.

Een paar maanden na de eerste protestmars van de Internationale Lesbische Alliantie organiseert de dan 27-jarige Henk Krol een benefietavond in het Concertgebouw onder de naam: Miami Nightmare. Het doel is om geld in te zamelen om in Amerika een advertentie in Time Magazine te kunnen plaatsen gericht tegen homohaat en het inperken van homorechten.

Het is een enorm succes. Er blijkt genoeg geld om naast de advertentie een stichting op te richten die jarenlang lobbyt en actievoert om het burgerlijk huwelijk ook open te stellen voor homo- en lesbische stellen. Dat lukt uiteindelijk in 2001. Nederland is 25 jaar geleden het eerste land ter wereld waar homo's kunnen trouwen.

In de podcast 'Luister Anita' vertelt Krol hoe hij sterren als Mies Bouwman, Robert Long, Jos Brink, Martine Bijl en de Zangeres Zonder Naam zover kreeg om op te treden die avond. De Zangeres Zonder Naam schreef speciaal voor het benefiet het nummer 'Luister Anita', een tekst direct gericht aan Anita Bryant. Ze vertolkt het nummer aan het einde van die avond onder een daverend applaus.

Het blijkt pas het begin van protest dat in allerlei vormen zichtbaar wordt. Luid en duidelijk, zoals de eerste Roze Zaterdag in 1979, die anno 2026 nog steeds bestaat. Maar ook op andere manieren klinkt het protest door. Zo zorgt schrijfster Annie M.G. Schmidt er in 1977 voor dat voor het eerst op het Nederlandse toneel, twee mannen elkaar voor een zaal vol publiek op de mond zoenen. Een van de acteurs is Willem Nijholt. Als hij in Carré wordt uitgefloten vraagt hij Annie M.G. Schmidt of de kus eruit mag. Waarop de schrijver zegt 'ach je moet niet zeuren, je doet pionierswerk'.

In 'Luister Anita' hoor je wat er eind jaren '70 verder allemaal gebeurde en hoe dat tot op de dag van vandaag artiesten als Merol en Paul de Leeuw inspireert. Ook zanger Jeangu Macrooy vertelt hoe hij zich net als de pioniers van toen, meer uitspreekt in zijn muziek: "Ik realiseerde me dat stilte of jezelf kleiner maken gewoon niet het antwoord is en dat je luider moet worden. De ruimte die we hebben en waarvoor is gestreden moeten we beschermen en daarvoor moeten we strijden." ...