Rasti “Panda” rikthehet në fokus, rikthehen dyshimet për rolin e strukturave të sigurisë serbe

Pretendimet e publikuara së fundmi nga Milosh Medenica, i cili në një video të shpërndarë në Telegram përmend emrin e Boban Baçoviqit si një nga autorët e dyshuar të vrasjes së gjashtë të rinjve serbë në kafenenë “Panda” në Pejë, më 14 dhjetor 1998, kanë rikthyer në vëmendje një nga rastet më të errëta dhe ende të pazbardhura të periudhës së luftës në Kosovë.

Baçoviqi, me origjinë nga Nikshiqi i Malit të Zi, është përmendur në raportime të ndryshme mediatike si person me lidhje të mëhershme me Shërbimin e Sigurimit të Shtetit të Serbisë (RDB), ndërsa në vitet e fundit është përmendur edhe në kontekst të lidhjeve të mundshme me grupin kriminal “Shkaljari”.

Në videon e publikuar, Medenica ka pretenduar se Baçoviqi ishte i lidhur me strukturat e atëhershme të sigurisë së Serbisë dhe se, gjatë vitit 1998, kur konflikti në Kosovë po përshkallëzohej, ishte përfshirë në një operacion që, sipas tij, kishte për qëllim krijimin e një justifikimi për ndërhyrje ushtarake dhe policore.

“Boban Baçeviq njihet që nga vitet ’90 si person që ka punuar për ish-Shërbimin e Sigurimit të Shtetit (RDB). Konkretisht, në vitin 1998, kur konflikti në Kosovë u përshkallëzua, RDB-ja planifikoi të organizonte një sulm ndaj civilëve serbë, me qëllim që të siguronte legjitimitet për një ndërhyrje ushtarake. Ky mision, sipas këtij pretendimi, iu besua Boban Baçeviqit, i cili më 14 dhjetor 1998, së bashku me një person tjetër, me armë automatike vrau brutalisht gjashtë të rinj serbë në lokalin ‘Panda’, pesë prej të cilëve ishin të mitur, ndërsa njëri ishte në moshë madhore”, ka deklaruar Medenica.

Megjithatë, këto pretendime nuk janë verifikuar nga autoritetet kompetente dhe deri më tani nuk ekziston një aktakuzë apo vendim gjyqësor që e lidh Baçoviqin me vrasjet në kafenenë “Panda”. Për këtë arsye, pretendimet e publikuara duhet të trajtohen si të pakonfirmuara dhe nuk mund të konsiderohen si fakte të vërtetuara nga drejtësia.

Ngjarja në kafenenë “Panda” ndodhi më 14 dhjetor 1998 në Pejë, ku një grup personash të armatosur sulmuan lokalin dhe vranë gjashtë të rinj serbë, ndërsa 15 persona të tjerë mbetën të plagosur.

Menjëherë pas sulmit, regjimi i atëhershëm i Slobodan Millosheviqit e përdori ngjarjen për t’ia atribuar përgjegjësinë shqiptarëve dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Rasti u shfrytëzua në atë kohë si pjesë e narrativës së Beogradit për të paraqitur shqiptarët si autorë të sulmeve ndaj civilëve serbë dhe për të justifikuar ndërhyrjet e mëtejshme të forcave serbe në Kosovë.

Megjithatë, me kalimin e viteve, kjo narrativë u vu gjithnjë e më shumë në pikëpyetje. Në vitin 2013, Aleksandar Vuçiq, atëherë zëvendëskryeministër i parë i Serbisë, deklaroi publikisht se nuk kishte prova që sulmin në “Panda” e kishin kryer shqiptarët. Ai kishte paralajmëruar gjithashtu se publiku serb do të “befasohej” nga e vërteta rreth këtij rasti.

Pas këtyre deklaratave, Prokuroria për Krimin e Organizuar në Serbi nisi hetime për zbardhjen e rastit. Megjithatë, pavarësisht kalimit të viteve, hetimet nuk kanë rezultuar me një aktakuzë dhe asnjë person nuk është dënuar për vrasjen e gjashtë të rinjve në kafenenë “Panda”.

Pikërisht mungesa e një epilogu gjyqësor ka ushqyer për vite me radhë dyshimet se sulmi mund të ketë qenë rezultat i një operacioni të organizuar nga struktura të caktuara të shtetit serb, me synimin për të ndikuar në zhvillimet politike dhe ushtarake gjatë luftës në Kosovë.

Në analiza, hulumtime gazetareske dhe raportime të ndryshme mediatike janë përmendur edhe emrat e disa ish-zyrtarëve të lartë të strukturave të sigurisë së Serbisë, përfshirë Jovica Stanishiqin, Franko Simatoviqin, i njohur me nofkën “Frenki”, Radomir Markoviqin dhe Milorad Ulemekun, i njohur si “Legija”.

Megjithatë, këta emra janë përmendur në kontekst të pretendimeve, analizave dhe spekulimeve mbi një rol të mundshëm të strukturave të sigurisë në organizimin ose mbulimin e rastit. Asnjëri prej tyre nuk është akuzuar apo dënuar për vrasjet në kafenenë “Panda”.

Rasti “Panda” vazhdon të konsiderohet nga një pjesë e analistëve dhe studiuesve si një nga shembujt më të diskutueshëm të mënyrës se si, gjatë luftës në Kosovë, mund të jenë përdorur operacione të fshehta dhe struktura të sigurisë për qëllime politike dhe propagandistike.

Sipas këtyre analizave, një sulm ndaj civilëve serbë, i paraqitur si vepër e shqiptarëve apo e UÇK-së, do të mund të shërbente për të krijuar perceptimin se popullsia serbe në Kosovë ishte nën kërcënim dhe, në këtë mënyrë, të krijonte mbështetje për operacionet ushtarake dhe policore të regjimit të atëhershëm të Beogradit.

Megjithatë, këto vlerësime mbeten pjesë e analizave dhe interpretimeve të ndryshme dhe nuk janë konfirmuar përmes një procesi gjyqësor apo një vendimi të formës së prerë.

Përgjatë viteve, analistë të ndryshëm kanë tërhequr vëmendjen edhe te raste të tjera të rënda politike dhe të sigurisë në rajon, ku dyshohet për ndërthurje të strukturave paralele, shërbimeve të sigurisë dhe grupeve kriminale me interesa politike.

Në këtë kontekst janë përmendur edhe raste më të vona, si vrasja e politikanit serb të Kosovës, Oliver Ivanoviq, si dhe sulmi i armatosur në Banjskë të Zveçanit, ku janë ngritur diskutime mbi rolin e strukturave paralele dhe grupeve të armatosura në funksion të objektivave politike. Megjithatë, secili prej këtyre rasteve ka rrethanat dhe proceset e veta hetimore dhe gjyqësore, ndaj lidhja mes tyre dhe rastit “Panda” mbetet çështje e analizave dhe jo një fakt i vërtetuar juridikisht.

Përderisa nuk ka një vendim gjyqësor që përcakton autorët dhe përgjegjësit për masakrën në kafenenë “Panda”, rasti vazhdon të mbetet një nga plagët e hapura të luftës në Kosovë.

Pretendimet e reja të publikuara nga Milosh Medenica kanë rikthyer edhe një herë në qendër të vëmendjes nevojën për zbardhjen e plotë të kësaj ngjarjeje, identifikimin e autorëve dhe përcaktimin e përgjegjësisë eventuale institucionale.

Gati tri dekada pas vrasjes së gjashtë të rinjve serbë në Pejë, familjet e viktimave ende nuk kanë marrë një përgjigje përfundimtare nga drejtësia se kush qëndron pas këtij krimi.

Mungesa e një aktakuze dhe e një vendimi gjyqësor ka bërë që rasti “Panda” të vazhdojë të jetë objekt i hetimeve, analizave dhe pretendimeve të ndryshme, ndërsa përgjegjësit për këtë krim mbeten të paidentifikuar nga drejtësia. ...