Ieder voor zich op de oliemarkt: raffinaderijen houden prijs aan pomp hoog

Wie deze dagen z'n auto voltankt heeft het al gemerkt: de prijs van benzine en diesel is weer flink gestegen. Deels wordt dat nog altijd veroorzaakt door de olieprijs, als gevolg van de Iran-oorlog. De afgelopen tijd is ook iets anders scherp duurder geworden: de raffinage, het verwerken van ruwe olie tot brandstoffen.

Voor een liter benzine betaalde je voor de Iran-oorlog zo'n 6 cent aan raffinage, nu is dat al 22 cent. Bij diesel is de toename nog meer: de prijs ging van 16 naar 37 cent. Hoe zit dat, en waarom merken we dat aan de pomp?

Sinds de oorlog in het Midden-Oosten schiet de olieprijs alle kanten op. Voor een vat ruwe olie betaalde je voor de oorlog ongeveer 70 dollar, op het hoogtepunt werd 118 dollar aangetikt en na een flinke daling staat-ie nu op bijna 95 dollar.

Door de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz kwam er maandenlang vrijwel geen olie via die zeestraat de wereldmarkt op. Na een akkoord tussen de Verenigde Staten en Iran in juni kwam het scheepvaartverkeer weer een beetje op gang. Maar nu het conflict tussen de VS en Iran sinds begin juli oplaait, gaan er nog maar mondjesmaat schepen door de cruciale vaarroute.

Brandstofcrisis

De productie van de raffinaderijen in de Golfregio staat door het conflict op een veel lager pitje. De opslagen liggen bomvol, maar door de blokkade kan de geraffineerde olie nauwelijks afgevoerd worden.

En daar komt nog een ander conflict bij: de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Rusland is normaal een grote exporteur van olie, maar Oekraïne voert nu al maandenlang drone-aanvallen uit op raffinaderijen. Door het hele land zijn daardoor brandstoftekorten ontstaan.

Door de tekorten in eigen land, ligt de export van Russische olie vrijwel stil. "Die olie ging sowieso niet naar de EU door sancties, maar wel naar andere delen van de wereld. Het heeft daardoor wereldwijd effect op de prijzen van diesel. India en Turkije zijn grote afnemers en dat valt nu weg, dat heeft indirect ook invloed op Europa", vertelt ING-econoom Rico Luman.

Iedereen voor zich, lijkt ook wel een beetje het motto geworden in de oliewereld. China, een andere belangrijke exporteur van geraffineerde olie, heeft de export grotendeels op slot gegooid. Het land is nu meer olie aan het importeren. Tegelijkertijd heeft China een grote olievoorraad waar ze op kunnen teren.

Sinds 2009 zijn 30 van de ongeveer 100 raffinaderijen in Europa gesloten. "Afgelopen tien jaar was een raffinaderij in Europa niet winstgevend. Op dit moment - korte termijn - is dat wel zo. Dat komt doordat er een tekort is aan olieproducten, groter dan het tekort aan olie zelf. Dat betekent dat je nu met een raffinaderij veel verdient. De crack spread, het geld dat je krijgt om olie te kraken tot olieproducten, is sky high", vertelt energie-expert Jilles van den Beukel van Den Haag Centrum voor Strategische Studies.

Dat de prijs ook buiten het Midden-Oosten en Azië stijgt, heeft te maken met de wereldwijde handel. "Wat je hier produceert kan per schip overal naartoe. De hoogste bieder koopt het, er zijn geen exportbeperkingen. Maar als je het hier produceert zijn de logistieke kosten natuurlijk lager", vertelt Jan-Willem van den Beukel, de directeur van brancheorganisatie Vemobin.

Op volle toeren

De problemen bij de raffinaderijen hebben vooral flinke invloed op de diesel- en kerosineprijs. Nederland heeft een paar raffinaderijen in de buurt van Rotterdam. Daar proberen ze de productie aan te passen.

"Die werken al op volle toeren", legt Van den Beukel uit. "Er zijn daar maar beperkte mogelijkheden voor. Je bent een paar dagen bezig met ombouwen, maar dan kan je die raffinaderij iets meer kerosine en minder benzine laten produceren. Al die raffinaderijen in Rotterdam proberen nu zoveel mogelijk dat te doen. Dat gaat het probleem niet oplossen, maar geeft wel wat meer tijd om door deze crisis te komen."

Die prijs aan de pomp blijft voorlopig ook hoog, verwacht energiedeskundige Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. "Vooral nu de olieprijs ook weer stijgt. Dat betekent dat raffinaderijen over een maand meer moeten betalen voor ruwe olie, dus die prijs aan de pomp zie ik voorlopig nog niet echt zakken." ...